Λεπτομέρειες

ngnm

Σύγχρονη σκέψη

23 Μάι 2025

Το βιβλίο του Χιλιανού, Benjamín Labatut (Μπενχαμίν Λαμπατούτ), που τιτλοφορείται «Ο λίθος της τρέλας» και κυκλοφορεί απ’τις εκδόσεις «Δώμα» σε μετάφραση της Αγγελικής Βασιλάκου, είν’ αυτό που επέλεξα να παρουσιάσω σήμερα. Πρόκειται για ένα βιβλίο μικρού σχήματος, για μια πολύ κομψή και καλαίσθητη έκδοση μόλις 90 σελίδων, που εμπεριέχει όμως συμπυκνωμένα φιλοσοφικά ερωτήματα για το σημείο στο οποίο βρίσκεται αυτήν την περίοδο, η ανθρωπότητα.

Ο τίτλος του φυσικά σχετίζεται με το γνωστό πίνακα του Ολλανδού Hieronymus Bosch (Ιερώνυμου Μπος), «Η εξαγωγή του λίθου της τρέλας», που έχουμε δει αρκετοί, πιστεύω, άνθρωποι, κι εκτίθεται στο Μουσείο Prado της Ισπανίας. Πρόκειται, όπως αναφέρεται από πολλές πηγές, για μια υποθετική πέτρα στο κεφάλι, που πιστευόταν ότι αποτελεί την αιτία της τρέλας, της βλακείας ή της άνοιας. Από τον 15ο αιώνα και μετά, ως θεραπεία προτάθηκε η αφαίρεσή της (αυτή τη διαδικασία βλέπετε και στον περί ου ο λόγος, πίνακα). Πάντως, «η ιδέα μιας τέτοιας επεμβατικής χειρουργικής προυπήρχε», όπως γνωρίζουμε κι υπογραμμίζεται εδώ, όπου και μπορείτε να δείτε κι άλλους σχετικούς πίνακες. «Οι αρχαιολογικές μαρτυρίες δείχνουν ότι το τρύπημα – μια χειρουργική επέμβαση κατά την οποία γίνεται μια μικρή οπή στο κρανίο – ασκούνταν απ’ τους πρώιμους προγόνους μας από τη νεολιθική εποχή και μετά. Δεν είναι γνωστό αν αυτό γινόταν για πνευματικούς και θρησκευτικούς λόγους ή ως ιατρική παρέμβαση. Μάλλον και τα δύο έπαιξαν ρόλο, αφού το φαρμακευτικό και το μαγικό δεν ήταν ξεχωριστές κατηγορίες όπως είναι σήμερα».

«Extracting the Stone of Madness» (1494-1516, λάδι σε καμβά του Hieronymus Bosch)
Να επανέλθουμε όμως στο βιβλίο, όπου μας υπενθυμίζει ο συγγραφέας (που τον γνωρίσαμε απ’ το «Όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο», εκδόσεις «Δώμα», 2022), ότι ο Michel Foucault είχε γράψει σχετικά πως: «Ο διάσημος γιατρός του Μπος είναι πολύ πιο τρελός από τον ασθενή που προσπαθεί να γιατρέψει – και το μόνο που καταφέρνει η ψευδοεπιστήμη του είναι ν’ αποκαλύψει τα άθλια κουρέλια μιας τρέλας που μπορούν να δουν οι πάντες εκτός από τον ίδιο τον τρελό».

Κι αν αναρωτιέστε γιατί επέλεξε άραγε ο συγγραφέας τίτλο που παραπέμπει σ’ αυτόν τον πίνακα για το φιλοσοφικό του δοκίμιο, όπως ο ίδιος εξηγεί ο λόγος είναι ότι: «στα γραπτά μου καταπιάνομαι συχνά με την τρέλα». Εξομολογείται επίσης, ότι άτομα του στενού του περιβάλλοντος είχαν πάρει ψυχιατρικές διαγνώσεις κι ένα απ’ αυτά, η γιαγιά του, αυτοκτόνησε. Επομένως τον ενδιαφέρει και γι’ άλλους λόγους που θα καταλάβετε όταν διαβάσετε το βιβλίο, το ζήτημα και τον απασχολεί αν οι υπάρχουσες θεραπείες, είναι αποτελεσματικές ή όχι, τι κερδίζει και τι χάνει κανείς μ’ αυτές. Διερωτάται κι εκείνος, με τον τρόπο του επίσης, όπως κι άλλοι στο παρελθόν, μήπως η τρέλα είναι μια λογική αντίδραση σε μια παράλογη πραγματικότητα.

Βομβαρδιζόμαστε άλλωστε καθημερινά από τόσες πληροφορίες, οι επιστήμες με τις νέες ανακαλύψεις τους δημιουργούν εύλογα ερωτήματα για την αντίληψη του κόσμου (σκεφτείτε μόνο τη θεωρία της σχετικότητας και τα θεωρήματα της μη πληρότητας και θα καταλάβετε), έτσι ώστε μοιάζει να χάνουμε την ικανότητα να συνθέσουμε ένα νέο αφήγημα που να εξηγεί τι βιώνουμε και τι διεκδικούμε. Κι αυτό αφορά φυσικά όχι μόνο τα άτομα αλλά και...

Περισσότερα …