Λεπτομέρειες

Πρωτ. Αναρχικών Αναργύρων-Καματερύ

Ελλαδικά Κοινωνικά Κινήματα

06 Μάι 2021

• κοινωνικοί αγώνες
• ιστορία
• Ελλάδα
• επαναστατικό κίνημα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Απ’ την εποχή που οι κοινωνίες διασπάστηκαν σε τάξεις και ανάμεσα τους ξεπρόβαλλε το κράτος ως εξουσιαστική πολιτική οντότητα, η πάλη των τάξεων αναδείχθηκε ως ιστορικό καύσιμο της εξελικτικής κοινωνικής κίνησης. Σε όλες τις επαναστατικές περιόδους μετάβασης από έναν ταξικό κοινωνικό σχηματισμό σε έναν άλλον, μια ηγετική κοινωνική τάξη είναι αυτή που αναδύεται πρωταγωνιστικά μέσα στο κέλυφος της κοινωνίας που παρακμάζει και αναλαμβάνει τον ρόλο του κινητήρα της κοινωνικής αλλαγής.

Κατά την φθίση του φεουδαρχικού κόσμου και των αυτοκρατοριών, τον ρόλο αυτόν διαδραματίζει η αστική τάξη, που εκφράζει δυναμικά την αντίθεση μεταξύ του χρεoκοπημένου παλαιού καθεστώτος και του νέου που πηγάζει απ’ τα σπλάχνα του. Η καθοδηγητική της συμβολή στις αστικοδημοκρατικές επαναστάσεις του 18ου και του 19ου αιώνα για την κατάργηση του συστήματος των φεούδων είναι ο προπομπός εγκαθίδρυσης της δικής της εξουσίας. Αυτή η διαδικασία υπήρξε μακρά και δεν καταστάλαξε αιφνίδια. Η παγίωση των νέων μορφών εξουσίας έγινε σταδιακά μέσα από μια αιματηρή περίοδο σφοδρών κοινωνικών συγκρούσεων και προσέλαβε διαφοροποιημένα χαρακτηριστικά ανά γεωγραφική περιοχή λόγω πολλαπλών παραγόντων.

Στην περίοδο που θα εξετάσουμε, συντελούνται δομικές ανακατατάξεις στο κοινωνικό οικοδόμημα και σηματοδοτείται μια ιστορική καμπή. Μετά από αιώνες κυριαρχίας της φεουδαρχικής κοινωνικής οργάνωσης, ξεπηδούν νέες σχέσεις παραγωγής (οι καπιταλιστικές) και αναζητούν την παραπέρα εξάπλωση και εδραίωση τους. Τα ιστορικά υποκείμενα που τις εκφράζουν – οι αστοί και οι εργάτες – είναι δυο τάξεις ακόμα αδιαμόρφωτες, που η μόνη τους ομοιότητα σχετίζεται με την υποτέλεια τους στην φεουδαρχική ταξική πυραμίδα. Η λεγόμενη «Τρίτη τάξη» (η αστική τάξη), αναπτύσσεται ραγδαία, αποκτά ιδεολογικό υπόβαθρο και οργανώνεται πολιτικά για να διεκδικήσει με αξιώσεις την αναρρίχηση της. Οι φιλόδοξοι αστοί επιχειρούν επαναστατικά την κατάληψη της εξουσίας και με το ξέσπασμα των αστικοδημοκρατικών επαναστάσεων τελικά τα καταφέρνουν. Σημείο ορόσημο για την μετατροπή της υποτελούς αστικής τάξης σε κυρίαρχη τάξη αποτελεί η «γαλλική» επανάσταση του 1789.

Μέσα σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο όπου στην Ευρώπη κυριαρχεί επαναστατικός αναβρασμός και οι φιλελεύθερες αστικές ιδέες της γαλλικής επανάστασης ασκούν έντονη επιρροή, απηχώντας την φιλοσοφία του Διαφωτισμού, εκδηλώνεται η «ελληνική» επανάσταση του 1821. Βρισκόμαστε σε μια περίοδο που συντελείται η ιστορική μετάβαση από το φεουδαρχικό σύστημα του μεσαίωνα στις κεφαλαιοκρατικές σχέσεις παραγωγής και τα αστικά έθνη-κράτη. Η επανάσταση του 1821 ξεσπάει σε συνάρτηση με αυτή την μετάβαση και συνιστά πτυχή της. Είναι δηλαδή, μια επανάσταση με αστικοδημοκρατικό περιεχόμενο και συνδέεται με την επικράτηση των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής.

Βασικό χαρακτηριστικό και προϋπόθεση μέσα σ’ αυτή την ιστορική διεργασία μετάβασης αποτελεί η συγκρότηση των εθνών και η πρόσδοση σ’ αυτών ιδιαίτερων πολιτικών χαρακτηριστικών που ταυτίζουν το κράτος με το “έθνος” και εξυπηρετούν την ανερχόμενη αστική τάξη. Ο όρος του “έθνους” με την σύγχρονη πολιτική του έννοια εμφανίζεται μόλις τον 18ο αιώνα και επιστρατεύεται ως μια πολιτική κατασκευή στην διαπάλη μεταξύ φεουδαρχών και αστικής τάξης. Ήδη από την Αναγέννηση ο ρόλος της θρησκείας ως ενοποιητικό στοιχείο των κοινωνιών ατονεί και η απόλυτη κυριαρχία των βασιλιάδων που αντλούν την δύναμη τους από την θεϊκή εξουσία (ελέω θεού βασιλεύς) αμφισβητείται. Η κοσμική εξουσία του κράτους έρχεται για να εγκαθιδρυθεί και να αναλάβει την απόλυτη ηγεμονία...

Περισσότερα …