Λεπτομέρειες

ngnm

Ιστορία Διεθνούς Αναρχικού Κινήματος

06 Ιουνίου 2026

Tom Goyens*

Ελευθερία Επιλογής

Η καταπίεση των γυναικών στο Ιράν παραμένει μία από τις πιο ξεκάθαρες εκφράσεις του θεοκρατικού καθεστώτος που εγκαθιδρύθηκε το 1979. Η πανεθνικής κλίμακας εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», που ακολούθησε τον θάνατο της Mahsa Amini υπό αστυνομική κράτηση τον Σεπτέμβριο του 2022, αποκάλυψε όχι μόνο το θάρρος των Ιρανών γυναικών αλλά και τον άλυτο αγώνα γύρω από τη σωματική αυτονομία, τη δημόσια ηθική και την κρατική εξουσία, ο οποίος ξεκίνησε με την ίδια την Ισλαμική Επανάσταση.

Περισσότερο από κάθε άλλη ομάδα, οι γυναίκες ίσως αισθάνονται μια ιδιαίτερα πικρή αίσθηση προδοσίας. Στα τέλη της δεκαετίας του 1970, γυναίκες όλων των τάξεων και πολιτικών πεποιθήσεων διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο κίνημα για την ανατροπή του Σάχη, παρ’ ότι η μοναρχία είχε εισάγει έναν περιορισμένο, εκ των άνω εκσυγχρονισμό. Οι μελετητές συχνά επικεντρώνονται λιγότερο στο τι πρόσφεραν οι γυναίκες στην επανάσταση και περισσότερο σε όσα το νέο καθεστώς τους επέβαλε αργότερα. Τα αναρχικά κείμενα που εξετάζονται εδώ επίσης σπάνια αναφέρονται στις γυναίκες διαδηλώτριες.

Καθ’ όλη τη διάρκεια του 1978 και στις αρχές του 1979, ο Χομεϊνί ενθάρρυνε και εξυμνούσε τη συμμετοχή των γυναικών στον αγώνα κατά του Σάχη. Μεγάλος αριθμός γυναικών ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα, συμμετέχοντας σε διαδηλώσεις, ενθαρρύνοντας άνδρες συγγενείς να δραστηριοποιηθούν πολιτικά ή φιλοξενώντας αντικαθεστωτικές συναντήσεις στα σπίτια τους. Ο Χομεϊνί και οι σύμμαχοί του χρειάζονταν την ευρύτερη δυνατή συμμαχία ενάντια στη μοναρχία, και οι γυναίκες ήταν απαραίτητες για αυτήν την κινητοποίηση.

Ωστόσο, ακόμη και κατά τη διάρκεια αυτής της ασταθούς συμμαχίας, ο Χομεϊνί δεν έκρυψε ποτέ το όραμά του για μια θρησκευτικά οργανωμένη κοινωνία βασισμένη στην ιεραρχία των φύλων. «Ένα έθνος του οποίου οι αξιοσέβαστες γυναίκες διαδηλώνουν με σεμνή ενδυμασία [χιτζάμπ] για να εκφράσουν την αποστροφή τους προς το καθεστώς του Σάχη», διακήρυξε, «ένα τέτοιο έθνος θα νικήσει». 1 Ο Χομεϊνί καλωσόρισε τις γυναίκες στην επανάσταση, αλλά όχι στην ισότητα.

Γράφοντας στο αγγλικό αναρχικό περιοδικό «Freedom», στις 10 Φεβρουαρίου 1979, μία ημέρα πριν οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις παραμερίσουν και επιτρέψουν στον Χομεϊνί να αναλάβει την εξουσία, ο Shahin ήταν από τους πρώτους σχολιαστές που αναγνώρισαν τους ενδυματολογικούς κώδικες ως μια «συμβολική δοκιμασία» για το μέλλον του Ιράν, ιδιαίτερα για τις γυναίκες. Προέβλεψε εκτεταμένη παρενόχληση από εκείνους που αποκάλεσε «αυτοδιορισμένη αστυνομία σκέψης». Ο Shahin σημείωσε επίσης ότι η περιορισμένη «απελευθέρωση» που βίωσαν οι γυναίκες επί Σάχη αφορούσε κυρίως την ένδυση και τη δημόσια εμφάνιση και όχι κάποιον θεμελιώδη μετασχηματισμό της κοινωνικής τους θέσης. 2

Η προειδοποίηση του Shahin ανέδειξε μια ευρύτερη ιστορική πραγματικότητα: οι αγώνες γύρω από την προσωπική εμφάνιση μπορούν να μετατραπούν σε ευρύτερες συγκρούσεις για την εξουσία και τη συμμόρφωση. Το δικαίωμα επιλογής της εμφάνισης δεν είναι επιφανειακό. Αγγίζει την ταυτότητα, την αξιοπρέπεια και την ίδια την ανθρώπινη υπόσταση. Οι συγκρούσεις γύρω από την κόμμωση και την ένδυση έχουν επανειλημμένα λειτουργήσει ως σημεία ανάφλεξης ενάντια στους καταναγκαστικούς κοινωνικούς κανόνες. Το χτένιοσμα afro στις Ηνωμένες Πολιτείες συμβόλιζε τη μαύρη υπερηφάνεια και την αντίσταση· στο σοβιετικό μπλοκ, η δυτική νεανική μόδα αντιμετωπιζόταν ως ιδεολογική παρέκκλιση· κατά τη διάρκεια της Πολιτιστικής Επανάστασης στην Κίνα, η εξωτερική εμφάνιση πολιτικοποιήθηκε έντονα. Στο...

Περισσότερα …