Henry Laws*
Αυτό το βιβλίο έχει πολλά πλεονεκτήματα. Πρώτον, πραγματοποιεί μια κριτική βιβλιογραφική ανασκόπηση των μελετών για τον Μιχαήλ Μπακούνιν που εκπονήθηκαν κατά τη διάρκεια του εικοστού και του εικοστού πρώτου αιώνα, καθώς και μια ιστορία της αποκατάστασης και της δημοσίευσης των γραπτών του Μπακούνιν, η οποία χρειάστηκε περισσότερο από έναν αιώνα για να ολοκληρωθεί. Επιπλέον, ειδικά όταν αναφέρεται στη Βραζιλία, επενδύει στη σύνταξη ενός σχεδόν εξαντλητικού καταλόγου μελετών για τον Μπακούνιν, ο οποίος δεν υπήρχε πριν. Παρουσιάζει επίσης με σαφήνεια τα μεθοδολογικά θεμέλια για τον τρόπο με τον οποίο θα αναλυθούν τα γραπτά του Μπακούνιν.
Δεύτερον, μέσω της ανάλυσης των γραπτών του Μπακούνιν από το 1836 έως το 1843, περιγράφει λεπτομερώς την ταχεία και συνεχή εξέλιξη του Μπακούνιν, η οποία είναι ορατή στις αλλαγές που συνέβησαν στο φιλοσοφικό του πλαίσιο αναφοράς μεταξύ 1837 και 1841, από την αρχική υποστήριξη του υποκειμενικού ιδεαλισμού του Johann Gottlieb Fichte, στη συνέχεια στην υποστήριξη του αντικειμενικού ιδεαλισμού του Georg Wilhelm Friedrich Hegel, και τέλος στην ανάπτυξη της δικής του φιλοσοφίας του εθελοντικού ρεαλισμού, και, πάνω απ' όλα, το 1841, στο πολιτικό του πλαίσιο αναφοράς, όπου μεταπήδησε από την υποστήριξη ενός προοδευτικού ρομαντικού ιδεαλισμού σε έναν γαλλικό δημοκρατικό ριζοσπαστισμό. Με αυτόν τον τρόπο, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει συνοχή τόσο στα φιλοσοφικά ενδιαφέροντα που επέλεξε ως προτεραιότητες ο Μπακούνιν όσο και στις σκέψεις του που έχουν ως θέμα την ανθρώπινη ερμηνεία της πραγματικότητας, τα προβλήματα της ανθρωπότητας και του σύγχρονου κόσμου και τους δρόμους προς την αλλαγή.
Τρίτον, εξετάζει τα γραπτά του Μπακούνιν από το 1844 έως το 1863 και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει συνοχή στην προτεραιότητα που αποκτά η πρακτική έναντι της θεωρίας και της φιλοσοφίας, δηλαδή στο φιλοσοφικό πλαίσιο αναφοράς που υποστηρίζει τόσο τον βολονταριστικό ρεαλισμό του Μπακούνιν όσο και τη θεματική κεντρικότητα του εθνικού ζητήματος, σε αυτή την περίοδο της ζωής του Μπακούνιν. Πιο συγκεκριμένα, υποστηρίζει ότι στη μετάβαση από τη ρωσο-πολωνική υπόθεση στη σλαβική υπόθεση, ο Μπακούνιν συνθέτει τον γαλλικό δημοκρατικό ριζοσπαστισμό με τον σλαβισμό, με αποτέλεσμα να υποστηρίξει τον επαναστατικό πανσλαβισμό. Επιπλέον, ενώ παρατηρεί την εξέλιξη της σκέψης και του έργου του Μπακούνιν, περιγράφει επίσης λεπτομερώς τις αντιφάσεις που εμφανίζονται σε ορισμένες σημαντικές στιγμές του έργου του κατά την περίοδο αυτή. Πιο συγκεκριμένα, εστιάζει στις αντιφάσεις που προκύπτουν από την υπεράσπιση του Μπακούνιν, μεταξύ 1851 και 1862, του μοντέλου πολιτικής οργάνωσης των Ιακωβίνων, την υποστήριξή του το 1851 και το 1860 στη δικτατορία ως μοντέλο μετεπαναστατικής κυβέρνησης, το φλερτ του με τον Ρώσο τσάρο και με τον αποκλειστικό και στενό εθνικισμό το 1851 και από το 1860 έως το 1862, καθώς και την ύπαρξη αντιγερμανικών και ακόμη και γερμανόφοβων πτυχών στα έργα του από το 1850 έως το 1851 και το 1862.
Τέταρτον, αναλύει τα γραπτά του Μπακούνιν από το 1864 έως το 1876 και διαπιστώνει συνοχή στη φιλοσοφική υπεράσπιση του επιστημονικού-νατουραλιστικού υλισμού, στη υλιστική συμφιλίωση μεταξύ θεωρίας και πράξης, στην αντιμετώπιση του εθνικού ζητήματος ως μέρους του κοινωνικού ζητήματος και στη θεματική εστίαση στην χειραφέτηση των εργατών. Υποστηρίζει επίσης ότι, ειδικά σε αυτή την περίοδο, η μετάβαση του Μπακούνιν από τον σοσιαλισμό στον αναρχισμό λαμβάνει χώρα μεταξύ των ετών 1864 και 1867, όχι ως στοιχείο αντίφασης, αλλά ως έκφραση του εμπλουτισμού της σκέψης και της επαναστατικής πρακτικής του Μπακούνιν. Επιπλέον, επισημαίνει επίσης ότι υπάρχει μια σημαντική αντίφαση στην θετική στάση του Μπακούνιν απέναντι στον όρο «δικτατορία» το 1870 και στις αντισημιτικές και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αντιγερμανικές θέσεις που διατυπώνει, οι οποίες επιδεινώθηκαν από το 1869 και μετά.
Ωστόσο, το βιβλίο αυτό έχει και τα μειονεκτήματά του.
Πρώτον, η μετάφραση του βιβλίου από τα πορτογαλικά στα αγγλικά θα μπορούσε να είναι καλύτερη, καθώς υπάρχουν πολλά γραμματικά λάθη και κακώς μεταφρασμένες προτάσεις.
Δεύτερον, το πρώτο μέρος του βιβλίου, το οποίο εξετάζει τα γραπτά του Μπακούνιν από το 1836 έως το 1843, αναλύει τη φιλοσοφία του Φίχτε και του Χέγκελ με τρόπο που δεν είναι εύκολα προσβάσιμος σε όσους δεν έχουν διαβάσει προηγουμένως ούτε τον Φίχτε ούτε τον Χέγκελ ή δευτερογενή βιβλιογραφία για τους δύο φιλοσόφους. Ως αποτέλεσμα, είναι το πιο δύσκολο τμήμα του βιβλίου να διαβαστεί, κάτι που δεν ήταν απαραίτητο, καθώς ο συγγραφέας θα μπορούσε να είχε εξηγήσει πιο σαφώς την αντίληψη και των δύο φιλοσόφων για τη διαλεκτική, κάτι που θα είχε ως αποτέλεσμα να καταστεί ευκολότερο να κατανοηθεί πώς και οι δύο επηρέασαν τις φιλοσοφικές αντιλήψεις του Μπακούνιν κατά την περίοδο αυτή.
Τρίτον, όταν αναλύει τον επιστημονικό-νατουραλιστικό υλισμό του Μπακούνιν στα γραπτά του από το 1864 έως το 1876, ενώ αποδεικνύει ότι η θεωρία του Μπακούνιν κατά την περίοδο αυτή ήταν διαλεκτική, υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να θεωρηθεί μορφή διαλεκτικού υλισμού/υλιστικής διαλεκτικής, χωρίς να παρέχει καμία αιτιολόγηση για να υποστηρίξει αυτή την άποψη. Μια τέτοια θέση δεν είναι πειστική, διότι σε προηγούμενα μέρη του βιβλίου δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα με τη σαφή διάκριση μεταξύ της διαλεκτικής του Φίχτε, του Χέγκελ και του Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, οπότε, ελλείψει οποιωνδήποτε αποδεικτικών στοιχείων, δεν υπάρχει λόγος για τον οποίο δεν θα μπορούσε να γίνει διάκριση μεταξύ της υλιστικής διαλεκτικής του Καρλ Μαρξ και του Φρίντριχ Ένγκελς και της υλιστικής διαλεκτικής του Μπακούνιν.
Τέταρτον, όσον αφορά τη συζήτηση για τις θετικές αναφορές του Μπακούνιν στον όρο «δικτατορία» το 1870, συμφωνώ με τον Wayne Price ότι δεν αναγνωρίζονται επαρκώς τα στοιχεία του Ιακωβινισμού που εξακολουθούσαν να υπάρχουν στη σκέψη του Μπακούνιν κατά την περίοδο αυτή, κάτι που αναγνώρισε ο Ιταλός αναρχικός κομμουνιστής Ερρίκο Μαλατέστα το 1897, όταν συζήτησε για το αναρχικό κίνημα στις αρχές της δεκαετίας του 1870.
Πέμπτον, στον επίλογο της Rocio Soledad Lescano της Αναρχικής Ομοσπονδίας του Ροζάριο/Federacion Anarquista Rosario (FAR - στην Αργεντινή), η Rocio υποστηρίζει ότι αυτό που είναι εφαρμόσιμο από τη θεωρία του Μπακούνιν στον σύγχρονο αναρχισμό είναι οι αντιλήψεις του για τον οργανωτικό δυϊσμό, την επαναστατική στρατηγική, τον αντι-κρατισμό και την ελευθερία. Ωστόσο, ένα τέτοιο επιχείρημα δεν είναι πειστικό, καθώς όλα αυτά μπορούν να βρεθούν στα γραπτά άλλων αναρχικών, όπως ο Errico Malatesta, οι οποίοι δεν μοιράζονται τον αντισημιτισμό, τη γερμανόφοβία ή τον αντι-αυτοχθόνιο ρατσισμό του Μπακούνιν. Επιπλέον, η Rocio, αξιολογώντας τη σημασία του Μπακούνιν για τον αναρχισμό στον 21ο αιώνα, δεν αναλύει σε βάθος πώς και γιατί η θεωρία και η πρακτική της FAR διαφέρουν από αυτές του Μπακούνιν.
Συνολικά, θα συνιστούσα αυτό το βιβλίο, καθώς αποτελεί μια εξαιρετική ανακατασκευή της θεωρίας και της πρακτικής του Μιχαήλ Μπακούνιν από το 1836 έως το 1876, καθώς περιγράφει λεπτομερώς τις συνέχειες, τις ρήξεις και τις αντιφάσεις της θεωρίας και της πρακτικής του Μπακούνιν, ενώ παράλληλα καταδεικνύει πώς αυτές είναι συνεπείς σε καθεμία από τις τρεις περιόδους της ζωής του Μπακούνιν που εξετάζονται.
*Το κείμενο δημοσιεύτηκε εδώ: https://hezzashottakes.substack.com/p/thoughts-on-freedom-or-death-the?utm_source=post-email-title&publication_id=6014325&post_id=182461765&utm_campaign=email-post-title&isFreemail=true&r=5f6ik6&triedRedirect=true&utm_medium=email Μετάφραση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.
