Σημείωση Μεταφραστή*: Σε αυτό το κείμενο του, ο Ερρίκο Μαλατέστα πραγματεύεται γιατί οι αναρχικοί πρέπει να συμμετέχουν στις κοινωνικές εξεγέρσεις και πως μπορούν να συμμαχούν σε μέτωπα χωρίς να χάνουν την ταυτότητα τους. Το συγκεκριμένο κείμενο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο La Questione Sociale (το κοινωνικό ζήτημα) στο Πάτερσον των ΗΠΑ στις 2 Δεκεμβρίου 1899. Θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό ότι τα κείμενα του Ιταλού Αναρχικού είναι συνοπτικά περιφραστικά και κατευθείαν στην ουσία των θεμάτων που διαπραγματεύονται. Σε μια εποχή φλυαρίας και μεγάλων κατεβατων με ξύλινο ή και ακατάληπτο λόγο, να επιστρέψουμε πάλι σε μικρές, μεστές περιεκτικές και ευκολονόητες αναλύσεις που θα γοητεύσουν εκ νέου τους ανθρώπους να συνταχθούν μαζί μας για την κοινωνική απελευθέρωση. Διότι μπορεί να μην ήρθε το τέλος της ιστορίας, αλλά είναι σίγουρο ότι πέθαναν οι μεγάλες σε έκταση υπεραναλύσεις.
Τι πρέπει να κάνουμε;
Αυτό είναι το ερώτημα που αντιμετωπίζουμε, το ίδιο όπως όλοι όσοι έχουν ιδέες να εφαρμόσουν και συμφέροντα να υπερασπιστούν, σε κάθε στιγμή της ζωής μας.
Θέλουμε να καταργήσουμε την ιδιωτική ιδιοκτησία και εξουσία, δηλαδή θέλουμε να απαλλοτριώσουμε όσους διαφεντεύουν τη γη και το κεφάλαιο, να ανατρέψουμε την κυβέρνηση και να θέσουμε τον πλούτο της κοινωνίας στη διάθεση όλων, έτσι ώστε ο καθένας να μπορεί να ζει όπως θέλει, χωρίς κανέναν άλλο περιορισμό εκτός από αυτούς που επιβάλλονται από τη φυσική και κοινωνική αναγκαιότητα, ελεύθερα και εθελοντικά αναγνωρισμένους και αποδεκτούς. Με λίγα λόγια, θέλουμε να εφαρμόσουμε το αναρχικό-σοσιαλιστικό πρόγραμμα. Και είμαστε πεπεισμένοι (και η καθημερινή εμπειρία μας επιβεβαιώνει αυτή την πεποίθηση) ότι οι ιδιοκτήτες και οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν φυσική βία για να προστατεύσουν την άνοδό τους, επομένως, για να τους νικήσουμε, πρέπει αναγκαστικά να καταφύγουμε στη φυσική βία, στη βίαιη επανάσταση.
Ως αποτέλεσμα, είμαστε εχθροί όλων των προνομιούχων τάξεων και όλων των κυβερνήσεων, και εχθρικοί προς όλους όσους, αν και με τις καλύτερες προθέσεις, τείνουν, με τις προσπάθειές τους, να απομυζούν την επαναστατική ενέργεια του λαού και να αντικαθιστούν τη μία κυβέρνηση με μια άλλη.
Αλλά τι πρέπει να κάνουμε για να διασφαλίσουμε ότι είμαστε έτοιμοι να κάνουμε την επανάστασή μας, μια επανάσταση ενάντια σε κάθε προνόμιο και κάθε εξουσία, και ότι θα νικήσουμε;
Η καλύτερη τακτική θα ήταν να διαδίδουμε τις ιδέες μας πάντα και παντού· να χρησιμοποιούμε όλα τα δυνατά μέσα για να καλλιεργήσουμε στους προλετάριους το πνεύμα του συνδυασμού και της αντίστασης και να τους παρακινούμε σε όλο και μεγαλύτερα αιτήματα· να είμαστε αδυσώπητοι στην αντίθεσή μας σε κάθε αστικό κόμμα και σε κάθε αυταρχικό κόμμα και να παραμένουμε ασυγκίνητοι από τα παράπονά τους· να οργανωνόμαστε ανάμεσα σε εκείνους που έχουν πειστεί και πείθονται για τις ιδέες μας και να παρέχουμε στους εαυτούς μας τα υλικά μέσα που χρειάζονται για τον αγώνα· και, μόλις συγκεντρώσουμε αρκετή δύναμη για να νικήσουμε, να ξεσηκωθούμε μόνοι μας, αποκλειστικά για τον εαυτό μας, να εφαρμόσουμε το πρόγραμμά μας στο σύνολό του ή, για να είμαστε πιο ακριβείς, να εξασφαλίσουμε για κάθε άτομο απεριόριστη ελευθερία να πειραματίζεται, να εφαρμόζει και να τροποποιεί προοδευτικά εκείνη τη μορφή κοινωνικής ζωής που μπορεί να θεωρεί καλύτερη.
Δυστυχώς, όμως, αυτή η τακτική δεν μπορεί πάντα να τηρείται αυστηρά και δεν υπάρχει τρόπος να επιτύχει τον σκοπό μας. Η αποτελεσματικότητα της προπαγάνδας είναι, για να μην πούμε τίποτα άλλο, περιορισμένη και όταν, σε οποιοδήποτε δεδομένο πλαίσιο, όλα τα άτομα που είναι πιθανό, λόγω των ηθικών και υλικών τους συνθηκών, να κατανοήσουν και να ασπαστούν ένα δεδομένο σύνολο ιδεών έχουν υιοθετηθεί, δεν υπάρχει τίποτα περισσότερο που μπορεί να επιτευχθεί μέσω του προφορικού και γραπτού λόγου μέχρις ότου μια αλλαγή στο πλαίσιο ανυψώσει ένα νέο στρώμα του πληθυσμού σε μια θέση όπου μπορεί να εκτιμήσει αυτές τις ιδέες. Ομοίως, η αποτελεσματικότητα της οργάνωσης της εργασίας περιορίζεται από τους ίδιους παράγοντες που εμποδίζουν την επ' αόριστον εξάπλωση της προπαγάνδας, καθώς και από ευρείς οικονομικούς και ηθικούς παράγοντες που αποδυναμώνουν ή εξουδετερώνουν εντελώς τον αντίκτυπο της αντίστασης των συνειδητών εργατών.
Το να έχουμε μια ισχυρή, τεράστια δική μας οργάνωση για σκοπούς προπαγάνδας και αγώνα προσκρούει σε χίλια εμπόδια μέσα μας, στην έλλειψη πόρων και, πάνω απ' όλα, στην κυβερνητική καταστολή. Και ακόμα κι αν ήταν δυνατό, με την πάροδο του χρόνου, να φτάσουμε μέσω της προπαγάνδας και της οργάνωσης σε επαρκή δύναμη ώστε να κάνουμε την επανάσταση, χτυπώντας άμεσα προς την κατεύθυνση του αναρχικού σοσιαλισμού, κάθε μέρα που περνάει, πολύ πριν φτάσουμε σε αυτό το σημείο ισχύος, δημιουργεί πολιτικές καταστάσεις στις οποίες είμαστε υποχρεωμένοι να αναλάβουμε δράση, για να μην χάσουμε όχι μόνο τα οφέλη που θα αποκομίσουμε από αυτές, αλλά και να χάσουμε κάθε επιρροή πάνω στον λαό, να ματαιώσουμε μέρος της δουλειάς που έχει γίνει μέχρι στιγμής και να καταστήσουμε τη μελλοντική δουλειά πιο τρομακτική.
Το πρόβλημα, επομένως, είναι να βρούμε κάποια μέσα με τα οποία, στο μέτρο του δυνατού, θα επιφέρουμε εκείνες τις αλλαγές στο κοινωνικό περιβάλλον που είναι απαραίτητες για να σημειώσει πρόοδο η προπαγάνδα μας και να επωφεληθούμε από τις συγκρούσεις μεταξύ των διαφόρων πολιτικών κομμάτων και από κάθε ευκαιρία που παρουσιάζεται, χωρίς να παραδώσουμε κανένα μέρος του προγράμματός μας, και να το κάνουμε αυτό με τέτοιο τρόπο ώστε να καταστήσουμε τη νίκη ευκολότερη και πιο άμεση.
Στην Ιταλία, για παράδειγμα, η κατάσταση είναι τέτοια που υπάρχει η πιθανότητα, η πιθανότητα αργά ή γρήγορα, μιας εξέγερσης ενάντια στη Μοναρχία. Αλλά είναι εξίσου βέβαιο ότι το αποτέλεσμα της επόμενης εξέγερσης δεν θα είναι ο αναρχικός σοσιαλισμός.
Πρέπει να συμμετάσχουμε στην προετοιμασία ή στην οργάνωση αυτής της εξέγερσης; Και πώς;
Υπάρχουν μερικοί σύντροφοι που πιστεύουν ότι δεν είναι προς το συμφέρον μας να συμμετάσχουμε σε μια εξέγερση που θα αφήσει ανέγγιχτο τον θεσμό της ιδιωτικής ιδιοκτησίας και απλώς θα αντικαταστήσει τη μία κυβέρνηση με μια άλλη, δηλαδή θα εγκαθιδρύσει μια δημοκρατία, που θα είναι εξίσου αστική και καταπιεστική με τη μοναρχία. Λένε: ας αφήσουμε τους αστούς και τους επίδοξους κυβερνήτες να τσακώνονται μεταξύ τους, ενώ εμείς συνεχίζουμε τον δικό μας δρόμο, συνεχίζοντας την αντι-ιδιοκτησία και την αντιεξουσιαστική προπαγάνδα μας.
Τώρα, το αποτέλεσμα οποιασδήποτε τέτοιας αποχής από μέρους μας θα ήταν, πρώτον, ότι ελλείψει της δικής μας συμβολής, οι πιθανότητες επιτυχίας της εξέγερσης θα μειωνόταν και ότι επομένως μπορεί να οφείλεται σε εμάς αν η μοναρχία κερδίσει - αυτή η μοναρχία που, ιδιαίτερα στην παρούσα στιγμή, που αγωνίζεται για την επιβίωσή της και αγριεύει από τον φόβο, φράζει τον δρόμο στην προπαγάνδα και σε κάθε πρόοδο. Επιπλέον, αν η εξέγερση προχωρήσει χωρίς τη συμβολή μας, δεν θα έχουμε καμία επιρροή στις επόμενες εξελίξεις, δεν θα μπορούμε να αποκομίσουμε κανένα πλεονέκτημα από τις ευκαιρίες που πάντα προκύπτουν κατά την περίοδο μετάβασης από το ένα καθεστώς στο άλλο, θα δυσφημιστούμε ως κόμμα δράσης και θα χρειαστούμε πολλά χρόνια πριν καταφέρουμε κάτι αξιοσημείωτο.
Δεν πρόκειται για περίπτωση που πρέπει να αφήσουμε τους αστούς να πολεμούν μεταξύ τους, επειδή σε κάθε εξέγερση η πηγή δύναμης, υλικής δύναμης τουλάχιστον, είναι πάντα ο λαός και αν δεν είμαστε σε έξαρση, δεν συμμετέχουμε στους κινδύνους και τις επιτυχίες και δεν αγωνιζόμαστε να μετατρέψουμε μια πολιτική αναταραχή σε κοινωνική επανάσταση, ο λαός θα είναι απλώς ένα εργαλείο στα χέρια φιλόδοξων τύπων που είναι πρόθυμοι να κυριαρχήσουν πάνω του.
Ενώ, συμμετέχοντας στην εξέγερση (μια εξέγερση που δεν θα ήμασταν ποτέ αρκετά δυνατοί να εξαπολύσουμε μόνοι μας) και παίζοντας όσο το δυνατόν μεγαλύτερο ρόλο, θα κερδίζαμε τη συμπάθεια του εξεγερμένου λαού και θα ήμασταν σε θέση να προωθήσουμε τα πράγματα όσο το δυνατόν περισσότερο.
Γνωρίζουμε πολύ καλά και δεν κουραζόμαστε ποτέ να το λέμε και να το αποδεικνύουμε, ότι η δημοκρατία και η μοναρχία είναι εξίσου κακές και ότι όλες οι κυβερνήσεις έχουν την ίδια τάση να επεκτείνουν τις εξουσίες τους και να καταπιέζουν όλο και περισσότερο τους υπηκόους τους. Γνωρίζουμε επίσης, ωστόσο, ότι όσο πιο αδύναμη είναι μια κυβέρνηση, τόσο ισχυρότερη είναι η αντίσταση σε αυτήν από τον λαό και τόσο ευρύτερες είναι οι διαθέσιμες ελευθερίες και οι πιθανότητες προόδου.
Συμβάλλοντας αποτελεσματικά στην ανατροπή της μοναρχίας, θα ήμασταν σε θέση να αντιταχθούμε λίγο-πολύ αποτελεσματικά στην εγκαθίδρυση ή την εδραίωση μιας δημοκρατίας, θα μπορούσαμε να παραμείνουμε οπλισμένοι και να αρνηθούμε να υπακούσουμε στη νέα κυβέρνηση, και θα μπορούσαμε, εδώ κι εκεί, να πραγματοποιήσουμε απόπειρες απαλλοτρίωσης και οργάνωσης της κοινωνίας σε αναρχικές και κομμουνιστικές γραμμές. Θα μπορούσαμε να αποτρέψουμε την αναχαίτιση της επανάστασης στο πρώτο βήμα και την επαναφορά της λαϊκής ενέργειας, που είχε αφυπνιστεί από την εξέγερση, στον ύπνο. Όλα αυτά δεν θα μπορούσαμε να τα κάνουμε, για προφανείς λόγους λαϊκής ψυχολογίας, παρεμβαίνοντας εκ των υστέρων, αφού η εξέγερση κατά της μοναρχίας είχε οργανωθεί και είχε επιτύχει ερήμην μας.
Με βάση αυτά τα επιχειρήματα, άλλοι σύντροφοι θα μας έκαναν να αφήσουμε στην άκρη προς το παρόν την αναρχική μας προπαγάνδα, προκειμένου να επικεντρωθούμε αποκλειστικά στον αγώνα κατά της μοναρχίας, και στη συνέχεια να συνεχίσουμε τις ειδικά αναρχικές μας προσπάθειες μόλις η εξέγερση πετύχει. Δεν τους περνάει από το μυαλό ότι αν ανακατευτούμε σήμερα με τους ρεπουμπλικάνους, θα εργαζόμαστε για χάρη της επερχόμενης δημοκρατίας, θα φέρνουμε τις δικές μας τάξεις σε αταξία, θα κάνουμε τα μυαλά των υποστηρικτών μας να στριφογυρίζουν, και όταν το θελήσουμε δεν θα είμαστε αρκετά ισχυροί για να εμποδίσουμε τη δημοκρατία να εγκαθιδρυθεί και να εδραιωθεί.
Ανάμεσα σε αυτά τα δύο αντίθετα σφάλματα, η πορεία που πρέπει να ακολουθηθεί μας φαίνεται αρκετά σαφής.
Πρέπει να συνεργαστούμε με τους Ρεπουμπλικάνους, τους Δημοκρατικούς Σοσιαλιστές και οποιοδήποτε άλλο αντιμοναρχικό κόμμα για να ανατρέψουμε τη μοναρχία· αλλά πρέπει να το κάνουμε αυτό ως αναρχικοί, προς το συμφέρον της αναρχίας, χωρίς να διαλύουμε τις δυνάμεις μας ή να τις αναμειγνύουμε με τις δυνάμεις άλλων και χωρίς να αναλαμβάνουμε καμία δέσμευση πέρα από τη συνεργασία σε στρατιωτική δράση.
Μόνο έτσι, όπως το βλέπουμε εμείς, μπορούμε, στα επερχόμενα γεγονότα, να καρπωθούμε όλα τα οφέλη μιας συμμαχίας με τα άλλα αντιμοναρχικά κόμματα χωρίς να παραδώσουμε κανένα μέρος του δικού μας προγράμματος.
*Μετάφρση: Αργύρης Αργυριάδης
