του Alessandro Stella*
Μάθημα-έκπληξη. Ήταν η έκπληξη της νέας σχολικής χρονιάς, που κανείς δεν είχε δει να έρχεται και ακόμα λιγότερο είχε προβλέψει. Ενώ όλοι έδειχναν παραιτημένοι να περιμένουν τις επόμενες εκλογές του προέδρου-μονάρχη για να ελπίσουν σε μια αλλαγή, οι λυκειόπαιδες εισέβαλαν στο προσκήνιο και κλόνισαν όλες τις πολιτικές ατζέντες. Ξεκίνησε από μερικά λύκεια των προαστίων του Παρισιού και η εξέγερση εξαπλώθηκε γρήγορα σε όλη τη Γαλλία. Χωρίς καμία ηγετική οργάνωση, χωρίς κόμμα ή συνδικάτο στο τιμόνι. Απλώς ομάδες λυκειόπαιδων που αυτοοργανώνονται, που μπλοκάρουν την είσοδο του σχολείου τους και που διαδίδουν την πληροφορία γύρω τους και στα κοινωνικά δίκτυα. Σημάδι ότι κάτω από τις στάχτες άρχιζαν να αναζωπυρώνονται κάρβουνα που περίμεναν μόνο μια σπίθα για να προκαλέσουν την πυρκαγιά.
Μια αυθόρμητη, απρόβλεπτη και ξαφνική εξέγερση, όπως όλες οι εξεγέρσεις. Όπως και στην εμφάνιση του κινήματος των Κίτρινων Γιλέκων, το φθινόπωρο του 2018, και τόσων άλλων κοινωνικών εξεγέρσεων πριν από αυτό. Αυτό το φθινόπωρο του 2026, όλη η πολιτική προσοχή φαινόταν ότι όφειλε, υποχρεωτικά, να επικεντρωθεί στις επόμενες προεδρικές εκλογές και, για μια ακόμα φορά, να περιορίσει τις προσδοκίες για αλλαγή στη θλιβερή επιλογή του ψηφοδελτίου, στην ανάθεση σε άλλον της εξουσίας πάνω στη δική του μοίρα.
Διαψεύδοντας κάθε πρόβλεψη, παίζοντας ανέμελα με το εκλογικό ημερολόγιο, οι νεαροί λυκειόπαιδες θέλησαν να πουν, πρώτα και απλά, ότι υπάρχουν, ότι η παρούσα και μελλοντική ζωή τους έχει αξία. Ακόμα κι αν, ως ανήλικοι, δεν είχαν δικαίωμα ψήφου και καμία προστιθέμενη αξία για τα πολιτικά κόμματα.
Λόγους να εξεγερθούν είχαν. Αυτοί που προβλήθηκαν, και που αναμεταδόθηκαν από τα συνδικάτα των μαθητών, κατήγγειλαν υπερπλήρεις τάξεις, κατακερματισμένα και πιεστικά ωρολόγια προγράμματα, εκπαιδευτικούς που δεν αντικαθίστανται, ετοιμόρροπα και ανθυγιεινά σχολικά κτίρια. Κατήγγειλαν επίσης την ταπείνωση και το παράλογο της απαγόρευσης του κινητού στο σχολείο, ενώ και οι καθηγητές τους και οι βουλευτές που είχαν ψηφίσει αυτή την απαγόρευση ήταν συνέχεια κολλημένοι στο τηλέφωνό τους. Αντιμετωπίζονταν σαν παιδάκια που έπρεπε να τιμωρούνται και να πειθαρχούνται, ενώ ήταν νεαροί ενήλικες και δεν ήθελαν να παραιτηθούν σε ένα σκοτεινό και ανεπιθύμητο μέλλον.
Προφανώς, πίσω από τους διαρθρωτικούς λόγους της έλλειψης μέσων και της απόσυρσης του Κράτους από την Εθνική Παιδεία, υπάρχουν βαθύτερες κριτικές. Κατά βάθος, η καταγγελία του σχολικού συστήματος μιας δήθεν Δημοκρατίας που, υπό το πρόσχημα μιας τυπικής ισότητας, δεν κάνει παρά να αναπαράγει και να συντηρεί τα προνόμια και τις διακρίσεις τάξης και «φυλής».
Μάθημα κοινωνιολογίας
Αυτό που φαίνεται εντελώς καινούργιο στην ιστορία των εξεγέρσεων των φοιτητών και μαθητών, από το 1968 μέχρι σήμερα, είναι ότι το κίνημα του φθινοπώρου του 2026 δεν το φέρνουν φοιτητές του κέντρου της πόλης, γόνοι της μπουρζουαζίας που (προσωρινά) παρεκκλίνουν από την κοινωνική τους τάξη, αλλά λυκειόπαιδες από τις λαϊκές γειτονιές. Άλλωστε, οι πιο κινητοποιημένοι στον αγώνα φαίνεται να είναι οι μαθητές των επαγγελματικών λυκείων, ήδη προσανατολισμένοι προς την εργασία και αποκλεισμένοι εκ των προτέρων από τις ανώτατες σπουδές. Επίσης, οι εικόνες των αποκλεισμών δείχνουν ότι, ανάμεσα στους εξεγερμένους λυκειόπαιδες, πολλοί έχουν μαύρο ή μελαμψό δέρμα. Νέοι Γάλλοι, βεβαίως, που αντιστοιχούν σε αυτή τη νέα Γαλλία η οποία, ελλείψει αναγνώρισης και εκτίμησης από τους λευκούς υπερασπιστές της λευκής υπεροχής (εκτός, στο περιθώριο, για τις επιδόσεις των παικτών της PSG και της εθνικής ομάδας ποδοσφαίρου), εκπροσωπεί την ιστορία και το μέλλον της.
Είναι πολύ πιθανό ότι γι' αυτό το Κράτος και η κυβέρνησή του πήραν την απόφαση, από τους πρώτους αποκλεισμούς, να μην ακούσουν τον λόγο, τα παράπονα, τα αιτήματα των λυκειόπαιδων που αγωνίζονταν, αλλά να τους καταστείλουν αμέσως, βάναυσα. Αυτό σιωπάται, κρύβεται, και πάνω απ' όλα δεν διακηρύσσεται καθαρά, αλλά πώς να μη σκεφτεί κανείς ότι πίσω από την απόφαση (καθόλου αναγκαία) να χρησιμοποιηθεί αμέσως το γκλομπ ως απάντηση στα αιτήματα των μαθητών, υπάρχει ένας βαθύς ρατσισμός που ενσαρκώνεται στον Υπουργό-Αστυνομικό Διευθυντή και σε τόσους αστυνομικούς υπό τις διαταγές του; Ότι, όπως ο Έρικ Ζεμούρ και πολλοί άλλοι απόγονοι αποίκων της Οράν, ο Λοράν Νουνιέζ κατοικείται από μνησικακίες και ένα σπλαχνικό μίσος απέναντι στους Άραβες και τους Μουσουλμάνους; Ότι οι μπάτσοι που έχουν συνηθίσει να κάνουν ντου στους νεαρούς Άραβες και μαύρους των προαστίων, με πρόσχημα την καταπολέμηση των ναρκωτικών, δεν θεωρούν τον εαυτό τους δικαιωμένο να χτυπά λυκειόπαιδες που ανταποκρίνονται στο ίδιο σωματικό προφίλ;
Μάθημα γραμματικής. Για να δώσουν ελεύθερο πεδίο στο γκλομπ, υπουργοί, αστυνομικοί, συνένοχοι δημοσιογράφοι έστησαν τη μηχανή του διασυρμού. Ενώ αναγνώριζαν ότι οι λυκειόπαιδες μπορεί να είχαν καλούς λόγους να παραπονιούνται για τις συνθήκες σπουδών τους, κυβερνώντες και συνένοχα media απέδωσαν την εξέγερση στη «LFI και τους proxys της ακροαριστεράς». Στην αιώνια άρνηση της αυτονομίας των κοινωνικών κινημάτων, στον τελετουργικό συνωμοσιολογικό υπαινιγμό ότι ένας deus ex machina χρησιμοποιεί αφελείς φτωχούς για τους δόλιους σκοπούς του, οι εκπρόσωποι του συστήματος ντυμένοι ως ανεξάρτητοι δημοσιογράφοι πρόσθεσαν την ένδειξη «proxys της ακροαριστεράς». Μια ορολογική επιλογή που χρησιμοποιήθηκε εσκεμμένα: μέχρι τώρα ο όρος αυτός παρέπεμπε στη Χαμάς, τη Χεζμπολάχ, τους Χούθι και άλλες πολιτικοστρατιωτικές ομάδες που πολεμούν εναντίον του Ισραήλ και του αμερικανικού ιμπεριαλισμού, υποτίθεται χειραγωγούμενες από τους Ιρανούς διαβόλους. Ένα επιπλέον χέρι μπογιάς με στόχο τον διασυρμό των εξεγερμένων.
Μπροστά στην αναπόφευκτη αντίδραση των λυκειόπαιδων που αγωνίζονταν, χτυπημένων με γκλομπ, χημικά, πεταγμένων στο έδαφος, με χειροπέδες, κρατούμενων στα αστυνομικά τμήματα, ξαναβγήκε για μια ακόμα φορά το χοντρό κόλπο των «καταστροφέων» (casseurs), των μασκοφόρων επαναστατών militants που διεισδύουν στο κίνημα. Από τους πρώτους αποκλεισμούς των λυκείων, δεν θα είχαμε δει διαδηλώσεις εξεγερμένων λυκειόπαιδων, αλλά «ταραχές», «αστική βία», «ξέσπασμα μίσους εναντίον των δυνάμεων της τάξης», οι οποίες θα βρίσκονταν εκεί μόνο για να προστατεύσουν τον πληθυσμό και ιδιαίτερα «τα παιδιά μας» από τους κακούς καταστροφείς. Έτσι, απέναντι σε αστυνομικούς και χωροφύλακες υπερευπλισμένους και προστατευμένους από την κορυφή ως τα νύχια με θωράκιση, οι διαδηλωτές θα χρησιμοποιούσαν τρομερά όπλα όπως «όλμους», χωρίς να προστίθεται ότι πρόκειται για όλμους πυροτεχνημάτων, πολύ λιγότερο επικίνδυνους από όλα τα βλήματα που χρησιμοποιούν οι αστυνομικοί.
Μάθημα σημασιολογίας
Η διάκριση ανάμεσα στους καλούς λυκειόπαιδες, φρόνιμους και ενδιαφερόμενους για τη σχολική τους πορεία, και «άτομα, ομάδες ξένες προς τα σχολεία, που επιδιώκουν μόνο να σπείρουν το χάος και να επιτεθούν στις δυνάμεις της τάξης», αποσκοπεί στο να δικαιολογήσει την αστυνομική καταστολή. Μια άγρια και μαζική καταστολή: σε μία εβδομάδα έγιναν 5000 συλλήψεις, εκατοντάδες τραυματίες, κακοποιημένοι, δύο λυκειόπαιδες έχασαν το μάτι τους και ένας άλλος τα δόντια του. Μια ανελέητη και δυσανάλογη καταστολή που έπεσε πάνω σε κορίτσια και αγόρια, τα περισσότερα από τα οποία ήταν ανήλικα. Αλλά η διαστροφή του υπουργείου Εσωτερικών, που αναμεταδίδεται από τα κυρίαρχα media, επικαλείται ακούραστα τον καθημερινό απολογισμό καμένων κάδων και τραυματισμένων αστυνομικών (πού, πώς και από ποιον, δεν διευκρινίζεται ποτέ) από «κακούς κουκουλοφόρους ταραχοποιούς».
Το αποκορύφωμα αυτής της αντιστροφής της ευθύνης για τη βία κατά προσώπων επιτεύχθηκε στο Μπελφόρ, όπου ο Αστυνομικός Διευθυντής και ο Εισαγγελέας άνοιξαν έρευνα εναντίον διαδηλωτών που κατηγορούνταν για «απόπειρα ανθρωποκτονίας εις βάρος προσώπου που είναι θεματοφύλακας της δημόσιας εξουσίας». Αυτό το πρόσωπο, που είχε δεχτεί μπουνιές και κλωτσιές, ήταν πράγματι ένας ανώτερος βαθμοφόρος της τοπικής Αστυνομίας, χωρίς στολή, χωρίς καν περιβραχιόνιο, μασκοφόρος, μεταμφιεσμένος σε black bloc για να διεισδύσει ανάμεσα στους διαδηλωτές. Πριν εντοπιστεί και χτυπηθεί, είχε ξυλοφορτώσει έναν λυκειόπαιδα κρατώντας του το κεφάλι κάτω από το νερό ενός ρυακιού για πολλή ώρα. Στη συνέχεια, το κατηγορητήριο υποβαθμίστηκε σε «εκούσιες βιαιοπραγίες», δύο λυκειόπαιδες, ανήλικοι, φυλακίστηκαν, ο αστυνομικός έλαβε τις οκτώ μέρες ΑΜΕ (ITT) και τα συγχαρητήρια των ανωτέρων του. Μάθημα φιλοσοφίας. Τι θέλουν λοιπόν οι εξεγερμένοι λυκειόπαιδες; Οι καταγγελίες τους, τα αιτήματά τους, οι στόχοι τους είναι γραμμένοι με καθαρά γράμματα στα πανό και στα πλακάτ που αναρτούν μπροστά στα λύκειά τους. Τα παράπονα για τις συνθήκες σπουδών τους, οι κριτικές για την άνιση μεταχείριση ανάμεσα στα λύκεια του κέντρου της πόλης και σε αυτά των αστικών περιφερειών, η αμφισβήτηση της επιλογής που επιβάλλει το σύστημα Parcoursup, η έλλειψη μέσων και καθηγητών, δίπλα σε «Free Palestine», «ACAB», «Σταματήστε τη αστυνομική βία». Ο κατάλογος των στόχων συνεχίζεται με τον αγώνα ενάντια στην πατριαρχία, στις έμφυλες βίες, στην αποικιοκρατία, στον ρατσισμό και σε κάθε είδους διάκριση και αδικία. Ένα ολόκληρο πρόγραμμα γραμμένο από λυκειόπαιδες, νέους ανθρώπους, ανήλικους εκ του νόμου, που δεν λογαριάζονται από όλες τις αρχές που υποτίθεται ότι αποφασίζουν για τη μοίρα τους.
Ο αντιεξουσιασμός, προζύμι της γενιάς του '68, ξαναβγαίνει στην επιφάνεια. Πρέπει να σκανδαλιστούμε αν διευθυντές σχολείων αποδοκιμάστηκαν, κάποτε και κακομεταχειρίστηκαν από μαθητές; Οφείλουμε να συμφωνήσουμε με τις ηθικολογούσες καλές συνειδήσεις ότι το να βάλεις φωτιά στην πύλη ενός σχολείου «της Δημοκρατίας» είναι απαράδεκτο και πρέπει να τιμωρείται αυστηρά; Ή να προσπαθήσουμε να σκεφτούμε τους λόγους αυτών των πράξεων; Μπορούμε να φανταστούμε τα αισθήματα, τις μνησικακίες, το μίσος που συσσώρευσε ένας λυκειόπαις ο οποίος, στη διάρκεια της σχολικής του πορείας, υπέστη, αποδέχτηκε σιωπηλά, προπηλακισμούς, ταπεινώσεις, περιφρόνηση από τους ενήλικες που υποτίθεται ότι έπρεπε να τον μορφώσουν, όχι να τον εκπαιδεύσουν στην τήρηση των εξουσιών;
Η εξέγερση των Γάλλων λυκειόπαιδων αυτού του φθινοπώρου του 2026 δεν θα μπορούσε να περιοριστεί στον σχολικό χώρο. Ξεχειλίζει από παντού. Αυτή η νέα γενιά εξεγερμένων φαίνεται να συγκεντρώνει και να ενισχύει την κληρονομιά πολλών αγώνων, παλιών και σύγχρονων. Από τον αντικαπιταλισμό ώς τον αντιρατσισμό, από τον αντισεξισμό ώς τον αντιεξουσιασμό, από τις αρχές της αλληλεγγύης με όλους τους καταπιεσμένους ολόκληρου του κόσμου. Εμφανίζεται ως ένα κοινωνικό κίνημα ελεύθερων ανθρώπων, χωρίς κλουβιά επιβεβλημένα ή υπό κατασκευή, χωρίς αρχηγούς, χωρίς ανάγκη από εκπροσώπους. Που κάνει τους αγώνες, την κατασκευή των αναλύσεων, των λόγων, των κοινών δράσεων, μέσα για να οραματιστεί ένα επιθυμητό μέλλον.
Αυτό το αναδυόμενο κίνημα φαίνεται να φέρει τα ίχνη των κινημάτων που προηγήθηκαν, εμπνεόμενο από αυτά και ανανεώνοντας λόγους, μεθόδους και πρακτικές. Ένα είδος μείγματος ανάμεσα στις εξεγέρσεις των λαϊκών γειτονιών, ιδίως μετά τη δολοφονία του Nahel, και στην εξέγερση των Κίτρινων Γιλέκων. Ένα όμορφο μείγμα χρωμάτων επίσης, χαμογελαστά πρόσωπα, αλληλέγγυες ομάδες. Αυτοί οι «νέοι» αποδεικνύουν, μέρα με τη μέρα, χωρίς να υποχωρούν, ένα θάρρος και μια αποφασιστικότητα απέναντι στην αστυνομική καταστολή, που μόνο η πεποίθηση για τη δικαιοσύνη του αγώνα τους μπορεί να στηρίξει.
Αυτοί οι «νέοι, αποφασισμένοι και επαναστάτες», όπως φωνάζουν εν χορώ πάνω στα οδοφράγματα, ανοίγουν νέους δρόμους για να διαλύσουν αυτόν τον κόσμο που διευθύνεται από μια κοινοπραξία ανδρών εξουσίας, οικονομικής, πολιτικής, στρατιωτικής, media; Θα προσελκύσουν μαζί τους φοιτητές, εκπαιδευτικούς, προσωπικό καθαριότητας, ανέργους, επισφαλείς εργαζόμενους, ειδικευμένους εργάτες, τεχνίτες, συνταξιούχους; Θα μπορούσαν οι «νέοι» να κάνουν μάθημα στους «γέρους»;
*Το κείμενο είναι αυτόματη μετάφραση (όχι δική μας) από Lundi Matin στο https://lundi.am/Les-lecons-des-lyceens-en-revolte
