Μια σειρά από (άβολες) συζητήσεις με αναρχικούς από όλη την Ευρώπη, την Ουκρανία, τη Λευκορωσία και τη Ρωσία σχετικά με την αλληλεγγύη στην αντίσταση απέναντι στην κατοχή
Josie Ó Súileabháin*
Μέσα από ένα τοπίο με κατεστραμμένες γέφυρες, πρόσφατα σκαμμένα χαρακώματα και στρατιωτικά σημεία ελέγχου, μια ομάδα ακτιβιστών από τη Δρέσδη της Γερμανίας έφτασε στο Σούμι της Ουκρανίας. Ξεφόρτωσαν ανθρωπιστική βοήθεια για τους πρόσφυγες που διέφευγαν από τα ανατολικά, στην πρώτη γραμμή του μεγαλύτερου πολέμου στην Ευρώπη από το 1945. Άκουσαν προσεκτικά τις εμπειρίες των άλλων.
Η Σβετλάνα μιλά στα μέλη της ομάδας για το πώς κατάφερε να διαφύγει από τη Μαριούπολη μετά την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας. Παρέμεινε εγκλωβισμένη στην πόλη για έναν μήνα. Είδε με τα μάτια της πώς χώροι που είχαν οριστεί ως καταφύγια για πρόσφυγες βομβαρδίστηκαν αργότερα από εκείνους που τους είχαν χαρακτηρίσει ως τέτοιους. Είδε πτώματα στη γραμμή που χωρίζει την Ουκρανία από τον Russkiy Mir («Ρωσικό Κόσμο»).
«Ναι», λέει η Σβετλάνα στους ακτιβιστές. «Αυτός είναι ο “Ρωσικός Κόσμος”. Μόνο αίμα, θάνατος και πτώματα».
Έχουν περάσει περισσότερα από δώδεκα χρόνια από τότε που εδάφη της ανατολικής Ουκρανίας καταλήφθηκαν υπό το πρόσχημα της δημοκρατίας και της ανεξαρτησίας, και περισσότερα από τέσσερα χρόνια από τότε που ξεκίνησε η καταστροφή ολόκληρων πόλεων και η εξάλειψη της ουκρανικής ταυτότητας, υπό το πρόσχημα της «αποναζιστικοποίησης». Αυτές οι ξεκάθαρα ιμπεριαλιστικές και φασιστικές στρατηγικές και επιδιώξεις εξακολουθούν να διχάζουν σήμερα το αναρχικό κίνημα όσον αφορά την Ουκρανία.
Γιατί; Αυτό είναι ένα από τα άβολα ερωτήματα που θέτει η Λευκορωσίδα εξόριστη και αναρχική Lera Khotsina (Λέρα Χότσινα) προς αναρχικούς σε όλη την Ευρώπη, καθώς και στην Ουκρανία, τη Λευκορωσία και τη Ρωσία. Η συλλογή κειμένων και συνεντεύξεων του βιβλίου αμφισβητεί τη διάρρηξη της αλληλεγγύης μέσα από τις ιδεολογικές συγκρούσεις ανάμεσα σε «εκείνους που υπερασπίζονται την ελευθερία και εκείνους που έχουν μεθύσει από τα δόγματα», όπως έγραψε ο εκλιπών αναρχικός Davyd Chychkan (Νταβίντ Τσιτσκάν) το 2023.
Το «Anarchists on the War in Ukraine» είναι η μεταφρασμένη έκδοση μιας σειράς ρωσόφωνων podcast που ηχογραφήθηκαν μεταξύ 2022 και 2026. Από τη Λετονία, την Πολωνία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ελλάδα, την Τσεχία και τη Φινλανδία, ακούμε αναρχικούς να μιλούν για το ρήγμα στην ευρωπαϊκή αλληλεγγύη ανάμεσα σε δύο μορφές αντιμιλιταρισμού: εκείνη που απαιτεί μη βίαιη αντίσταση και εκείνη που θεωρεί αναγκαία την αντίσταση απέναντι στη βία που ασκείται με την έγκριση του κράτους.
«Αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι μιλάμε για μια χώρα 30 εκατομμυρίων ανθρώπων», λέει η Λέρα στη συζήτησή της με τον Τόμας, έναν αναρχικό από την Τσεχία. «Μια χώρα που αντιμετωπίζει τη μεγαλύτερη σύγκρουση σε ευρωπαϊκό έδαφος από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Κι όμως, δεν υπάρχει κάποια ερώτηση, κάποια περιέργεα για το πώς οργανώνονται οι άνθρωποι... ή για το τι κάνουν οι αναρχικοί που παρέμειναν εκεί… Ένα συντριπτικά μεγάλο μέρος του κινήματος αποφάσισε να ενταχθεί στην αντίσταση».
«Οι περισσότεροι άνθρωποι εκφράζουν την αλληλεγγύη τους», λέει, στη Λέρα, η Μίρα από τις Solidarity Collectives στην Ουκρανία. «Νομίζω ότι κάθε φυσιολογικός άνθρωπος καταλαβαίνει πως ο πόλεμος είναι κάτι το τρομερό. Ναι, υπάρχουν κι εκείνοι που προσπαθούν να ασκήσουν κριτική ακριβώς από μια αντιεξουσιαστική σκοπιά. Έρχονται και μιλούν με συνθήματα βγαλμένα από αφίσες».
Ένα κεφάλαιο του «Anarchists on the War in Ukraine» εγκαταλείπει τη μορφή της συζήτησης podcast και καταγράφει αυτές τις επικρίσεις και τις αντιμιλιταριστικές παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης «Anarchy 2023» στο Saint-Imier της Ελβετίας. Υπό το πρόσχημα μιας ερώτησης, ένας αναρχικός αποκάλυψε τη σχέση ισχύος που κρύβεται στη γλώσσα του μη βίαιου αντιμιλιταρισμού, απευθυνόμενος σε πάνελ με αναρχικούς από την Ουκρανία:
«Η θέση σας είναι πολύ σημαντική και θέλουμε να την ακούσουμε… αυτό δεν τίθεται υπό αμφισβήτηση… θέλουμε να αποστρατιωτικοποιήσουμε τον αναρχισμό… για εμάς είναι σημαντικό να σκεφτούμε το πώς δεν θα γίνουμε μέρος της στρατιωτικοποίησης», δήλωσε ο αντιμιλιταριστής.
Η Μίρα από τις Solidarity Collectives απαντά: «Είναι, στην πραγματικότητα, η δεύτερη φορά φέτος που τίθεται η ίδια ερώτηση από το ίδιο άτομο. Ενδιαφέρον…».
«Την προηγούμενη φορά δεν καταφέραμε να βρούμε κοινό έδαφος για το πώς θα μπορούσαμε να προσεγγίσουμε το ζήτημα διαφορετικά. Όμως έχω μια πρόταση για όσους πραγματικά πιστεύουν ότι εμείς, εδώ στο πάνελ, εκπροσωπούμε τον μιλιταρισμό… μπορείτε να βοηθήσετε έμπρακτα σε ανθρωπιστικές δράσεις».
«Δεν μου αρέσει… ο στρατός», λέει ο Ίλια, αναρχικός και διασώστης μάχης στο Izium της Ουκρανίας.
«Στα νιάτα μου, όταν απέφευγα τη στρατιωτική θητεία, απλώς κρυβόμουν», λέει. «Υπάρχει μια αντίφαση, αλλά σε κάθε στιγμή της ζωής μας κάνουμε μια πραγματική, συγκεκριμένη επιλογή… Υπήρχε η επιλογή να φύγω, η επιλογή να μείνω στο Κίεβο και να ζήσω κάπως υπό κατοχή, αλλά υπήρχε και η επιλογή να ενταχθώ στην αντίσταση».
«Οι Ουκρανοί αναρχικοί αναγκάστηκαν να γίνουν προσωρινοί σύμμαχοι του ουκρανικού κράτους… Είναι αυτό παράδοξο;» αναρωτιέται ο Anatoly Dubovik (Ανατόλι Ντουμπόβικ), αναρχικός από την Ουκρανία. «Ναι. Όπως ήταν η συμμαχία του Μαχνό με τους Μπολσεβίκους… η συμμαχία της FAI-CNT με το ισπανικό κράτος εναντίον του Φράνκο. Ή η συμμαχία… των αναρχικών με κυβερνήσεις εναντίον του Χίτλερ».
«Κατά τη γνώμη μου», λέει ο Τόμας, «είναι προτιμότερο να επικεντρωνόμαστε περισσότερο στην έμπρακτη υποστήριξη παρά να προσπαθούμε να πείσουμε τους ανθρώπους… Όταν η πραγματικότητα δεν ταιριάζει με το ιδεολογικό τους σχήμα, απλώς την επανερμηνεύουν ή τη διαστρεβλώνουν ώστε να χωρέσει σε αυτό. Το να ξεπεράσουμε αυτή τη νοοτροπία είναι ένα τεράστιο έργο. Πρέπει να αποτρέψουμε τους ανθρώπους από το να επιστρέφουν στα δόγματα».
Από τη στιγμή που θα δούμε τη σύνδεση ανάμεσα στην αλληλεγγύη και την πρακτική της αλληλοβοήθειας ως αυτό που ενώνει τους αναρχικούς ως διεθνές κίνημα, πέρα από δομές εξουσίας όπως η «Δύση» και το ΝΑΤΟ, από τη στιγμή που θα ακούμε ο ένας τον άλλον ως ίσους που αγωνίζονται απέναντι σε έναν κοινό εχθρό -όχι για να «μένουμε στο περιθώριο» ούτε για να “κυριαρχούμε”», όπως έγραφε ο Stuart Christie, αλλά αντίθετα για να «συνεισφέρουμε έμπρακτα με ό,τι μπορούμε»- τότε θα μπορέσουμε πραγματικά να αγωνιστούμε επιδεικνύοντας αλληλεγγύη ο ένας προς τον άλλον.
Για όσους ενδιαφέρονται για αυτή τη μορφή αντίστασης, το βιβλίο αυτό είναι απαραίτητο. Για όσους δεν «κάνουν ένα βήμα πίσω και δεν συνειδητοποιούν την τωρινή πραγματικότητα», όπως μας υπενθυμίζει η Σάσα, μια Λευκορωσίδα αναρχική που ζει εξόριστη στη Γερμανία, δεν θα απομένει παρά να κλείσουν τα μάτια τους ακόμη κι όταν αρχίσει να ηχεί η σειρήνα της αεροπορικής επιδρομής.
«Ο αναρχισμός έχει μόνο ένα δόγμα», λέει ο Τόμας στη Λέρα. «Την απουσία δόγματος».
*Το αγγλικό πρωτότυπο δημοσιεύτηκε εδώ: https://freedomnews.org.uk/2026/07/16/review-anarchists-on-the-war-in-ukraine/ Μετάφραση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης”.
