Julius Gavroche*
Μια δεκαετία πριν ο Vladimir Lenin γράψει το «Imperialism» και χρόνια πριν η Rosa Luxemburg γράψει τη «Συσσώρευση του Κεφαλαίου», ένας Ιταλός αναρχικός ονόματι Antonio Calavazzi, έγραψε ένα σύντομο άρθρο με τίτλο «Αποικιοκρατία», που δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στην αναρχική εφημερίδα «Cronaca Sovversiva» το 1906. Αν και καταλάμβανε λιγότερο από μία σελίδα, το άρθρο αυτό ήταν στην πραγματικότητα ένα από τα πολλά ιταλικά αναρχικά κείμενα που ασχολούνταν με την αποικιοκρατία, και σε αντίθεση με τους αγγλόφωνους ομολόγους τους, οι Ιταλοί την επέκριναν ήδη επί μία δεκαετία, ξεκινώντας από τον Πρώτο Ιταλο-Αιθιοπικό Πόλεμο του 1895.
Ο Antonio Cavalazzi ήταν στενός φίλος του Errico Malatesta, και παρά τις πολυάριθμες δημόσιες συγκρούσεις μεταξύ των ιταλικών αναρχικών φατριών, οι δύο τους παρέμεναν κοντά ακόμη και το 1912. Και οι δύο μοιράζονταν ένα βαθύ μίσος όχι μόνο για την ιταλική αποικιοκρατία που γνώριζαν, αλλά και για την αποικιοκρατία κάθε σύγχρονου βασιλείου, αυτοκρατορίας ή δημοκρατίας. Αν και σίγουρα διάσημος, οι σύγχρονοι αναγνώστες αγνοούν πλήρως τον αναρχικό αντι-αποικιοκρατισμό του Malatesta, όπως αγνοούν και το εκτενές έργο του Cavalazzi.
Ο Malatesta και ο Cavalazzi είχαν και οι δύο φυλακιστεί σε ιταλικές ποινικές αποικίες, και μετά τη δική του απόδραση, ο Cavalazzi κατέφυγε στην Ελβετία όπου άρχισε να γράφει για το «Il Risveglio» υπό τη διεύθυνση του Luigi Bertoni. Τελικά απελάθηκε στη Γαλλία, όπου προσκλήθηκε να γίνει συντάκτης της «Cronaca Sovversiva» και μετακόμισε στο Barre του Βερμόντ κάπου το 1905. Μέσα σε έναν χρόνο, ο Cavalazzi έγραφε για την αποικιοκρατία, ειδικά για τις θηριωδίες που διέπρατταν οι Βέλγοι στο Κονγκό. Συμπτωματικά, ήταν ο Malatesta που πιθανότατα είχε συμβάλει στο να πειστεί ένας αποκαλυφθείς πληροφοριοδότης να δολοφονήσει τον βασιλιά Λεοπόλδο Β΄ του Βελγίου το 1902, κάτι που παρ' ολίγο να επιτύχει.
Το να γράφει κανείς για το ολοκαύτωμα στο Κονγκό δεν ήταν δημοφιλές στις αρχές του 1900, και ακόμη και ο Sir Arthur Conan Doyle, συγγραφέας των διάσημων μυθιστορημάτων του Sherlock, δυσκολεύτηκε να προκαλέσει ενδιαφέρον για το βιβλίο του το 1909, «The Crime of the Congo». Ο Doyle θα γινόταν αργότερα φίλος του Malatesta, αλλά χρόνια πριν, ήταν οι Ιταλοί αναρχικοί που έγραφαν απεγνωσμένα για την κατάσταση στο Κονγκό, και ανάμεσά τους ήταν και ο Antonio Cavalazzi, μία από τις κύριες φωνές της «Cronaca Sovversiva».
Βιογραφία
Ο Antonio Cavalazzi γεννήθηκε στις 6 Σεπτεμβρίου 1877 στην πόλη Lugo, που βρίσκεται στη βόρεια ιταλική επαρχία της Ravenna. Όπως και ο πατέρας του, έγινε κουρέας και ολοκλήρωσε μόνο τη δεύτερη τάξη του δημοτικού πριν αρχίσει να εργάζεται πλήρως. Ως έφηβος, εντάχθηκε στο αναρχικό κίνημα του Lugo και το 1891 ίδρυσε με τους συντρόφους του μια ομάδα γνωστή ως «Giovani Ribelli» (Νεαροί Επαναστάτες).
Η ομάδα αυτή διοργάνωνε διαλέξεις, κολλούσε προπαγανδιστικές αφίσες και εξέδιδε εφημερίδες μέχρι το 1893, όταν δεκαπέντε μέλη της δικάστηκαν ως κατηγορούμενοι σε εγκληματική συνωμοσία και καταδικάστηκαν, αν και ο Antonio δεν δικάστηκε λόγω της νεαρής του ηλικίας. Παρά την επιείκεια αυτή, συνελήφθη το 1894 βάσει νέων αντι-αναρχικών νόμων και στάλθηκε σε domicilio coatto, δηλαδή υποχρεωτική διαμονή, μια μορφή κατ’ οίκον περιορισμού σε απομακρυσμένο χωριό.
Αρχικά στάλθηκε στο Porto Ercole στην επαρχία Grosseto και κατόπιν στα νησιά Tremiti, στα ανοικτά της επαρχίας Foggia. Εκεί γνώρισε πολλούς παλαιότερους αναρχικούς, μέσω των οποίων ολοκλήρωσε τη ριζοσπαστική του εκπαίδευση μέσα στα επόμενα έξι χρόνια. Το 1900, μαθαίνοντας ότι θα έπρεπε να παραμείνει άλλα τρία χρόνια σε εξαναγκαστική διαμονή, δραπέτευσε και κατέφυγε στην Ελβετία, εγκαθιστάμενος τελικά στη Biasca, στο ιταλόφωνο καντόνι Ticino.
Έγινε αναρχικός συνδικαλιστής οργανωτής και άρχισε να γράφει στο «Il Risveglio», μια δισέλιδη αναρχική εφημερίδα που ιδρύθηκε στις 7 Ιουλίου 1900, από τον Luigi Bertoni, με τον οποίο ο ίδιος συνεργάστηκε στενά. Την περίοδο αυτή άρχισε να χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Ursus και δημοσίευε τακτικά άρθρα, ενώ το 1901 μετακόμισε στη γαλλόφωνη Γενεύη.
Ωστόσο, ένα αντιμοναρχικό άρθρο που δημοσίευσε στις 18 Ιανουαρίου 1902 προκάλεσε διπλωματικό επεισόδιο μεταξύ Ελβετίας και Ιταλίας. Μετά τη γενική απεργία της Γενεύης το 1902, ο Antonio και εκατοντάδες άλλοι αναρχικοί εξόριστοι απελάθηκαν στις αρχές του 1903.
Σύντομα εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, εντάχθηκε στο συνδικάτο κουρέων και συμμετείχε σε κάθε διαμαρτυρία της Bourse du Travail (Εργατικό Χρηματιστήριο), ενώ συνέχιζε να γράφει σε εφημερίδες ως ανταποκριτής. Το 1905 μετακόμισε στο Barre του Βερμόντ των ΗΠΑ για να γίνει συντάκτης της «Cronaca Sovversiva».
Άνοιξε κουρείο στην οδό 301 North Main Street, το οποίο έγινε άτυπο κέντρο της εφημερίδας και κοινωνικός χώρος. Το κτήριο όπου στεγαζόταν το κουρείο ήταν τριώροφο, έφερε το όνομα Scampini Block και είχε σχεδιαστεί από τον Angelo Scampini, έναν από τους πρώτους Ιταλούς κτίστες πέτρας και πρόδρομο του τοπικού αναρχικού κινήματος, το οποίο αποτελείτο κυρίως από κτίστες. Έγινε βασικός αρθρογράφος και γνωστός αγκιτάτορας, συμμετέχοντας σε συγκεντρώσεις και οργανώνοντας νομικές υπερασπίσεις.
Ενώ το Scampini Block αποτελούσε σταθερό χώρο φιλοξενίας αναρχικών συνελεύσεων, το κουρείο του Antonio εξελίχθηκε σε άτυπο αρχηγείο της «Cronaca Sovversiva», καθώς και σε ένα μικρό κοινωνικό κέντρο. Όπως περιέγραψε ένας συντάκτης της «Cronaca», το κουρείο ήταν ένα μέρος όπου μπορούσε κανείς ελεύθερα να ζητήσει καταλόγους τιμών από τα καλύτερα καταστήματα εισαγωγής τροφίμων, τα οποία προσέφεραν προϊόντα σε τιμές κατά 25 έως 30% χαμηλότερες από εκείνες των τοπικών καταστηματαρχών και μικροαπατεώνων.
Ο Antonio έγινε ένας από τους βασικούς αρθρογράφους της «Cronaca Sovversiva», γράφοντας συχνά περισσότερο από τον κύριο εκδότη της, Luigi Galleani. Στο Barre, ο Antonio ήταν επίσης γνωστός αγκιτάτορας, μιλώντας σε συγκέντρωση υπέρ του Galleani όταν εκείνος απειλούνταν με φυλάκιση. Υπήρξε ένας από τους κύριους οργανωτές της νομικής του υπεράσπισης και, χάρη στο ταλέντο του στις γλώσσες, συχνά αποτελούσε το δημόσιο πρόσωπο των αναρχικών στις επαφές τους με το αγγλόφωνο νομικό σύστημα.
Ο Antonio ανέλαβε επίσης καθήκοντα ταμία της «Cronaca Sovversiva» και το 1909 κατηγορήθηκε, μαζί με τον Galleani, ότι υπεξαίρεσαν 260 δολάρια από τα 3.000 που είχαν συγκεντρωθεί για την εγγύηση αποφυλάκισης. Ωστόσο, αργότερα αθωώθηκαν από τον έμπορο κρασιού της Νέας Υόρκης που είχε καταβάλει την εγγύηση για τον Galleani. Μετά από αυτό, ο Antonio παραιτήθηκε από τη θέση του εκδότη και του ταμία, αν και συνέχισε να γράφει άρθρα για την εφημερίδα.
Στα τέλη του 1910, ένας πρώην αναρχικός που είχε στραφεί στον καπιταλισμό επιτέθηκε στον Antonio μέσα στο κουρείο του και στη συνέχεια μήνυσε την ομάδα της εφημερίδας ζητώντας αποζημίωση 5.000 δολαρίων. Ο Antonio συνελήφθη τον Ιανουάριο του 1911 ως αποτέλεσμα αυτής της σύγκρουσης, αλλά αποφυλακίστηκε με εγγύηση χάρη στους πολλούς συντρόφους του στο Barre. Παρέμεινε στην πόλη όταν η «Cronaca Sovversiva» μετέφερε τη δραστηριότητά της το 1912, την ίδια χρονιά που βοήθησε στη διοργάνωση ενός αναρχικού συνεδρίου στο East Boston με θέμα τη Μεξικανική Επανάσταση. Μέχρι το φθινόπωρο του 1912, συμμετείχε επίσης σε προσπάθειες συγκέντρωσης χρημάτων για τον Errico Malatesta, ο οποίος τότε αντιμετώπιζε δίκη στο Λονδίνο.
Το 1913, ο Antonio δημοσίευσε μια ανακοίνωση στην «Cronaca Sovversiva», ζητώντας από τους συντρόφους του να σταματήσουν να στέλνουν αλληλογραφία στη διεύθυνσή του στο Barre και να κατευθύνουν κάθε επικοινωνία σε μια ταχυδρομική θυρίδα στο Lynn της Μασαχουσέτης, όπου φαίνεται πως είχε μετακομίσει. Ωστόσο, αυτό ενδέχεται να ήταν απλώς μια διεύθυνση προώθησης αλληλογραφίας, καθώς λίγο αργότερα εισήχθη ως ασθενής στο Σανατόριο του Tewksbury, περίπου τριάντα μίλια βορειοανατολικά του Lynn.
Είναι πιθανό ότι ο Antonio έπασχε από τελικού σταδίου φυματίωση και, έπειτα από σχεδόν δύο χρόνια ταλαιπωρίας, απεβίωσε στις 7 Ιουλίου 1915.
Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της σύντομης βιογραφίας βασίζεται στους επικήδειους που γράφτηκαν για τον Antonio από τον στενό του σύντροφο Luigi Galleani, ο οποίος έγραψε ότι: «ο άνθρωπος με το εύθραυστο σώμα, το ωχρό βλέμμα και τον λιγοστό και φειδωλό λόγο, που φαινόταν να καταβάλλει κάθε προσπάθεια για να κρύβεται, να αποσύρεται και να περνά ανάμεσα στους ανθρώπους απαρατήρητος και αγνοημένος, ήταν ένας στρατιώτης από το εκλεκτότερο μέταλλο, ένας άνθρωπος με χαρακτήρα, ενέργεια και θέληση».
*Από το The Transmetropolitan Review (18/3/2026) https://thetransmetropolitanreview.wordpress.com/2026/03/18/colonization-in-the-cronaca-sovversiva/
Αποικιοκρατία
Antonio Cavalazzi*
Η αποικιοκρατία είναι ένα διαχρονικό σύστημα επέκτασης το οποίο, μέσα από το πέρασμα του χρόνου, την εξέλιξη της κοινωνίας, τον μετασχηματισμό της και τις ετικέτες που καλύπτουν τις διάφορες μορφές διακυβέρνησης, δεν έχει αλλάξει στο παραμικρό—τουλάχιστον ως προς τη σημασία και τη σπουδαιότητα που οι άρχουσες τάξεις της απέδιδαν πάντοτε. Η αποικιοκρατία υπήρξε πάντοτε το πρόσχημα με το οποίο οι κυβερνήσεις —δηλαδή οι καπιταλιστικές τάξεις— έκρυβαν τις προθέσεις τους, τη δίψα τους για κατάκτηση. Όλες οι κυβερνήσεις την έχουν χρησιμοποιήσει — όποια κι αν ήταν η ονομασία ή η πολιτική τους ταξινόμηση, και σε όποια γεωγραφική περιοχή κι αν άσκησαν το τυραννικό τους έργο. Η Αγγλία, η Ιταλία, το Βέλγιο, η Γαλλία, η Ρωσία, η Αμερική κ.λπ., έχουν όλες καταγράψει στις αντίστοιχες ιστορίες τους—ένδοξες, λέει η αστική τάξη—σελίδες αίματος, λεηλασίας και φρικτής ληστοκρατίας, ντυμένες με την απατηλή στολή της «αποικιοκρατίας».*
Οι οικονομολόγοι στην υπηρεσία της χρηματοπιστωτικής εξουσίας και οι ιστορικοί στην υπηρεσία των κυβερνήσεων δικαιολόγησαν και εξύμνησαν όλα αυτά τα άθλια εγχειρήματα. Μερικοί τα εξύμνησαν στο όνομα του πατριωτισμού· άλλοι τα αποδέχθηκαν και τα παρουσίασαν στο όνομα των καπιταλιστικών συμφερόντων· και όλοι τα παρουσίασαν στο ευρύ κοινό ως αναπόφευκτη ιστορική αναγκαιότητα, ως απαράγραπτο καθήκον. Πάντοτε το ψεύδος ήταν αυτό που θριάμβευε, πάντοτε η απάτη —που χρησιμοποιούνταν προς όφελος των συσσωρευτών πλούτου, των χρηματοπιστωτικών κουρσάρων σε αναζήτηση νέων εμπορικών διεξόδων και νέων χεριών προς υποδούλωση για λογαριασμό της αρπακτικής κυριαρχίας του καπιταλισμού— και η εγκληματική βία των ενόπλων που επικρατούσε. Έτσι συνέβη με την αφρικανική εκστρατεία, με τον Πόλεμο του Τράνσβααλ, με την εκστρατεία στην Κίνα και με τον πιο πρόσφατο και καταστροφικό Ρωσοϊαπωνικό Πόλεμο.¹
Δημοσιογράφοι, τόσο θαρραλέοι όσο και ειλικρινείς, έχουν εδώ και καιρό αποκαλύψει αυτά τα αχρεία σχέδια, ξεσκεπάζοντας τις σκανδαλώδεις μηχανορραφίες που προηγήθηκαν τέτοιων επιχειρήσεων και στιγματίζοντας, σαν με πυρακτωμένο σίδερο, τους θεσμούς και τα πρόσωπα που τις υποστήριξαν. Και πόσες γενναίες προσπάθειες, πόσες ευγενείς απόπειρες δεν αναχαιτίστηκαν από την οργανωμένη αντίσταση των ανθρώπων του χρηματιστικού και καπιταλιστικού κόσμου; Πόση ενέργεια δεν συντρίφτηκε κάτω από τις πανίσχυρες μηχανορραφίες των κυρίαρχων τάξεων; Ας θυμηθούμε το περίφημο σκάνδαλο του Παναμά², που για μήνες συντάραξε τις έντιμες συνειδήσεις όλου του κόσμου· ας θυμηθούμε τις σκοτεινές μορφές που περιστρέφονταν γύρω από τον διαβόητο Cecil Rhodes³· ας θυμηθούμε…
Και τα στέμματα δεν παρέλειψαν ποτέ να διεκδικήσουν το μεγαλύτερο μερίδιο από τις αποικιακές επιχειρήσεις. Ο Λεοπόλδος Β΄, βασιλιάς των Βέλγων, αποτελεί το πρότυπο εκείνων των μοναρχών που, στη σύγχρονη εποχή, δεν διστάζουν να τεθούν επικεφαλής χρηματοπιστωτικών εταιρειών για την αρπακτική εκμετάλλευση των κατακτημένων πληθυσμών. Την ίδια στιγμή, στο Algeciras⁴ εκτυλίσσεται η θλιβερή διεθνής διπλωματική κωμωδία, που αποσκοπεί στην «επίλυση» (?)⁵ της ντροπιαστικής μαροκινής ίντριγκας.
Ο F. Cattier, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών, μοναρχικός που πιστεύει «ότι, δεδομένων των σημερινών πολιτικών συνθηκών στην Ευρώπη, η μοναρχική μορφή διακυβέρνησης εξυπηρετεί καλύτερα τα συμφέροντα της χώρας», δημοσίευσε μια ΜΕΛΕΤΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΤΟΥ ΚΟΝΓΚΟ. Το έργο αυτό αξίζει την πλήρη προσοχή μας, καθώς και την προσοχή όλων όσοι επιθυμούν να κατανοήσουν τη φύση της εκμετάλλευσης, της καταπίεσης και της τυραννίας που βαραίνουν τους ώμους των κατακτημένων πληθυσμών ή, όπως αλλιώς ονομάζονται, των αποικιοκρατούμενων λαών.
Η λεπτομερής παρακολούθηση της αφήγησης του Cattier θα ήταν υπερβολικά εκτενής —ο περιορισμένος χώρος ενός μόνο άρθρου δεν επαρκεί— και γι’ αυτό είναι αναγκαίο να συνοψίσουμε ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της στοιχεία.
«Η δήμευση των ιθαγενών γαιών —λέει ο Cattier— αποτελεί το ίδιο το θεμέλιο του αποικιακού συστήματος του Κονγκό. Οι ενδιαφερόμενοι, δηλαδή οι χρηματοδότες, λένε ότι οι ιθαγενείς παρέμειναν κύριοι των γαιών και των κατοικιών τους. Ναι, αλλά στερήθηκαν τις κοινοτικές τους γαίες και υποβιβάστηκαν σε μια μορφή δουλείας.
Έξω από το στενό έδαφος στο οποίο έχουν περιοριστεί, οι “ιθαγενείς” τιμωρούνται αν τολμήσουν να εξέλθουν για να συλλέξουν οποιοδήποτε προϊόν. Για να εξαχθεί η μέγιστη παραγωγή από τις γαίες που κατασχέθηκαν από το βελγικό κράτος ή από μεγάλες εταιρείες παραχωρήσεων, και για να αυξηθεί ο πλούτος του κυρίαρχου και των κερδοσκοπικών εταιρειών, οι ιθαγενείς καταδικάζονται σε καταναγκαστική και εντελώς απλήρωτη εργασία και υπόκεινται σε προσωπικό φόρο εργασίας σαράντα ωρών τον μήνα.
Μία από τις πιο τρομερές μορφές εργασίας στις οποίες υποβάλλονται οι Κονγκολέζοι είναι αναμφίβολα η συλλογή καουτσούκ· κατά τη διάρκεια αυτής της εργασίας, οι ιθαγενείς περιορίζονται στα δάση, κακοτρέφονται, στερούνται τις γυναίκες τους και εκτίθενται στις καιρικές συνθήκες, στις επιθέσεις άγριων ζώων και στις κακοποιήσεις απάνθρωπων φρουρών. Αν, ωθούμενοι στην απόγνωση, εξεγερθούν, η εξέγερση καταπνίγεται με μαστίγια από δέρμα ιπποπόταμου, βασανιστήρια και μαζικές σφαγές».
Όλα αυτά έγιναν για να αυξηθεί ο πλούτος των μετόχων των εταιρειών παραχωρήσεων και για να μπορέσει ο γηραιός βασιλιάς Λεοπόλδος να οικοδομήσει τα ιδιωτικά του παλάτια και να συντηρεί τις ερωμένες του. Άλλωστε, τα ίδια τα στοιχεία που παραθέτει ο Cattier αποτελούν τον πιο ασφαλή δείκτη των συνθηκών που επιβλήθηκαν στα θύματα του Βελγικού Κονγκό.
Η εταιρεία Anvera, που δραστηριοποιείται στο εμπόριο του Κονγκό, καταβάλλει κατά μέσο όρο 420 φράγκα ετησίως σε τόκο για μια μετοχή 500 φράγκων. Μια άλλη εταιρεία, η Abir, που ιδρύθηκε το 1892 με ονομαστικό κεφάλαιο ενός εκατομμυρίου φράγκων, εκ των οποίων καταβλήθηκαν μόνο 232.000 φράγκα, είδε τις μετοχές των 1.000 φράγκων να αποδίδουν μέρισμα 2.100 φράγκων και να διαπραγματεύονται στο χρηματιστήριο προς 15.800 φράγκα το 1904.
Αυτή η κτηματική επικράτεια του στέμματος, μια περιοχή περίπου εξήντα φορές μεγαλύτερη από το Βέλγιο, απέφερε στα βασιλικά ταμεία, από το 1896 έως σήμερα, κεφάλαιο όχι μικρότερο των 70 εκατομμυρίων· ποσό που, σύμφωνα με τον συγγραφέα, θα έπρεπε να είχε επενδυθεί στη βελτίωση του κράτους του Κονγκό, αλλά αντί αυτού χρησιμοποιήθηκε για την αγορά ακινήτων στις Βρυξέλλες, στην Οστάνδη και σε άλλα μέρη του Βελγίου.
Και όλα αυτά συμβαίνουν χωρίς ο βελγικός ημερήσιος Τύπος —με ελάχιστες εξαιρέσεις— να λέει λέξη· και αυτό για τον απλό λόγο ότι ο Τύπος εξαγοράζεται, συντηρώντας τα ταμεία του μέσω των κεντρικών κρατικών γραφείων, από τα οποία λαμβάνει μηνιαίες επιχορηγήσεις που ποικίλλουν ανάλογα με την εμβέλεια των εφημερίδων και τη φύση των υπηρεσιών που παρέχουν.
Έτσι, τη στιγμή ακριβώς που οι ιθαγενείς του Κονγκό λιμοκτονούν, πεθαίνουν από την εξαθλίωση και σφαγιάζονται από τους πράκτορες του Λεοπόλδου Β΄ και τους χρηματοπιστωτικούς δουλεμπόρους, τα ίδια αυτά άτομα συσσωρεύουν τις πιο κολοσσιαίες περιουσίες, όλα στο όνομα της αποικιοκρατίας και του «πολιτισμού».
Κι όμως, οι πατριώτες, ολόκληρη η αστική τάξη, θα συνεχίσουν να μας εξυμνούν τις «ευοίωνες δόξες και τα ευεργετικά αποτελέσματα» του καπιταλιστικού συστήματος και τη «χρησιμότητα και ηθικοποιό επιρροή» του στρατιωτικού στηρίγματος των υπαρχόντων θεσμών.
URSUS.
[γνωστός και ως Antonio Cavalazzi]
1: Αντίστοιχα, ο Πρώτος Ιταλο-Αιθιοπικός Πόλεμος (1895–1896)· ο Δεύτερος Πόλεμος των Μπόερ (1899–1902)· η ιταλική καταστολή της Εξέγερσης των Μπόξερ στην Κίνα (1900–1901)· ο Ρωσοϊαπωνικός Πόλεμος (1904–1905).
2: Το Σκάνδαλο του Παναμά του 1892, κατά το οποίο Γάλλοι δημοσιογράφοι αποκάλυψαν το εκτεταμένο δίκτυο δωροδοκιών και διαφθοράς που ακολούθησε την οικονομική κατάρρευση της Εταιρείας της Διώρυγας του Παναμά.
3: Ο Cecil Rhodes (1853–1902), ρατσιστής, καπιταλιστής κυρίαρχος της Ροδεσίας, αποικίας εξόρυξης στη Νότια Αφρική.
4: Η Διάσκεψη του Algeciras του 1906, που πραγματοποιήθηκε στην Ισπανία από τις 16 Ιανουαρίου έως τις 7 Απριλίου, όπου η Βόρεια Αφρική μοιράστηκε μεταξύ των αποικιακών δυνάμεων της Γαλλίας, της Αγγλίας και της Γερμανίας.
5: Οι τυπογράφοι της εποχής τοποθετούσαν ένα (?) στο κείμενο όταν δεν ήταν βέβαιοι για τον γραφικό χαρακτήρα του συγγραφέα αλλά έπρεπε να προχωρήσουν στην εκτύπωση.
*Πρώτη δημοσίευση στην «Cronaca Sovversiva», 24 Μαρτίου 1906.
**Μετάφραση-Επιμέλεια: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.
#Στη φωτογραφία ο Antonio Cavalazzi
