Λεπτομέρειες

ngnm

Ελλαδικά Κοινωνικά Κινήματα

27 Μαρτίου 2025

Κανένας δεν επαναστατεί επειδή έτσι του κάπνισε, επειδή δεν είχε τίποτα καλύτερο να κάνει, επειδή βαριόταν αφόρητα μια κάποια μέρα της ζωής του. Κανένας δεν εξεγείρεται επειδή το διάβασε σε κάποια βιβλίο, επειδή πέρασε χρόνια να αναρωτιέται γι’ αυτό. Κανένας δεν μπαίνει στη φωτιά ρισκάροντας τη ζωή του επειδή ένα θεωρητικό σχήμα του είπε πως πρέπει να ρισκάρει τη ζωή του. Κανένας· ο άνθρωπος γίνεται επαναστάτης γιατί δεν μπορεί να κάνει διαφορετικά, γιατί είναι α π ε λ π ι σ μ έ ν ο ς.

Η επανάσταση του 1821 έγινε από τους απελπισμένους. Μπορεί να την οραματιστήκαν κάποιοι έμποροι από την Οδησσό, μπορεί να την σκέφτηκαν κάποιοι εμιγκρέδες αστοί στο Παρίσι, μπορεί να την στήριξαν κάποιοι προύχοντες ντόπιοι φεουδάρχες και καλαμαράδες, μπορεί να την σιγόνταραν κάποιες ξένες κυβερνήσεις, μπορεί να την πόθησαν ρομαντικοί διανοούμενοι και ποιητές· όλοι αυτοί είχαν —βέβαια— τους λόγους τους. Όμως η επανάσταση δεν θα γινόταν ποτέ αν η οργή της απελπισίας δεν σάρωνε τις ψυχές των καταπιεσμένων, αν ο κόμπος από την συσσωρευμένη αδικία δεν έπνιγε το λαιμό εκατοντάδων χιλιάδων απλών ανθρώπων, αν σε μια κρίσιμη στιγμή, ικανή να σπάσει το καταπιεστικό συνεχές του χρόνου, το πάθος για το οριστικό σπάσιμο των αλυσίδων δεν γινόταν η ηχώ ενός μαζικού «ως εδώ».

Ελευθερία ή θάνατος, λοιπόν. Γιατί η επανάσταση που σπάει τη τζαμαρία της ιστορίας, γίνεται συλλογική πράξη όταν αυτοί που δεν αντέχουν πια το βάρος των αλυσίδων, αποφασίζουν να παλέψουν με μόνο όπλο της ζωή τους —το μόνο πράγμα που έχουν, άλλωστε— για το μόνο πράγμα που αξίζει να παλεύει κανείς: για την ελευθερία.

Η ελευθερία έρχεται με το μαχαίρι στα δόντια —έλεγε μια παλαιά προκήρυξη— με την ανειρήνευτη μανία να σπάσει τις αλυσίδες, όλες τις αλυσίδες. Γι’ αυτό και καμία επανάσταση, όσες ένδοξες σελίδες και αν έγραψε, όσες μάχες και να έδωσε, δεν δικαιώθηκε ποτέ οριστικά. Όσο η αδικία επιμένει, όσο η παλαιά τάξη επιστρέφει παίρνοντας διαρκώς νέες μορφές, όσο η καταπίεση, ο αποκλεισμός, η βία, ο πόνος και η εξαθλίωση γίνονται το υστερόγραφο της εξουσίας, τόσο συνεχίζει να είναι δίκαιο να εξεγείρεσαι· να είναι δίκαιο να επαναστατείς.

Σήμερα —δυστυχώς— ξέρουμε την παραδοξότητα του αγώνα, τον αντεστραμμένο μύθο της επανάστασης. Ξέρουμε πως η επανάσταση που ηττάται γίνεται μνήμη — παρακαταθήκη για το αύριο, η επανάσταση που «κερδίζει» γίνεται κράτος· μια νέα μορφή της παλαιάς αδικίας. Μετά την επανάσταση έρχονται οι ειδικοί να μας μιλήσουν για το “νόημά” της, να μας “διαφωτίσουν” για τα ποίος, τα πού και τα γιατί της ιστορίας, να μας νομοθετήσουν για τα αγαθά της ελευθερίας που κέρδισαν οι αγώνες και να μας υπενθυμίσουν πως «σήμερα …δεν είναι καιρός για επαναστάσεις», πως «σήμερα ζούμε στον καλύτερο δυνατό (θαμαστό καινούργιο) κόσμο».

Ας μην είμαστε αφελείς. Το ποια θα είναι η έκβαση μιας επανάστασης, το αν «θα γίνει μνήμη ή θα γίνει κράτος», το αν θα παγιώσει έστω κάποιες κατακτήσεις για τους ανέλπιδους που έβαλαν το κεφάλι τους στο ντορβά ή αν απλά η αδικία θα πάρει νέες, πιο σκληρές μορφές, είναι κάτι που κρίνεται στο εσωτερικό της επανάστασης. Αυτό έγινε και...

Περισσότερα …