Η Ελλάδα μπήκε καθυστερημένα στην οργανωμένη ταξική πάλη, ακόμη και σε σχέση με βαλκανικές χώρες όπως η Βουλγαρία. Μέχρι το 1908 υπήρχαν διάσπαρτες Αδελφότητες, σινάφια και φιλεργατικοί σύνδεσμοι που χωρίς την συστηματική συνεργασία και εμβέλεια καταναλώνονταν σε σποραδικές δράσεις και συχνά διαλύονταν μετά από κάποιο διάστημα. Τομή στην αλλαγή αυτού ήταν η δημιουργία του Εργατικού Κέντρου Βόλου, του πρώτου στην Ελλάδα. Μία μορφή που αναδείχθηκε μέσα από τους εργατικούς αγώνες στο Βόλο, αλλά δυστυχώς δεν έζησε αρκετά για να συμμετάσχει στα πρώτα μεγάλα βήματα της εργατικής τάξης στην Ελλάδα ήταν ο Γεώργιος Κόσσυβας.
Ο Κόσσυβας ήταν τσιγαράς. Γεννήθηκε στη Μακρυνίτσα. Δεν γνωρίζουμε την ακριβή ημερομηνία της γέννησής του ούτε τη ζωή του πριν την εποχή του Εργατικού Κέντρου Βόλου και της Δίκης των Αθεϊκών. Από τις επαφές που είχε με την Αίγυπτο είναι πιθανό να είχε μεταναστεύσει εκεί για να δουλέψει στα καπνεργοστάσια της ελληνικής παροικίας, όπως τόσοι και τόσοι σύγχρονοί του. Όπως αναφέρει ο Κορδάτος την εποχή εκείνη είχαν έρθει από την Αίγυπτο και τη Γερμανία εργάτες στο Βόλο. Στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 20ού αιώνα ο Κόσσυβας βρίσκεται εκεί, όπου δουλεύει στο καπνοκοπτήριο της πόλης. Ήδη από το 1906 υπήρχε μια ομάδα αναρχικών εργατών που προσπαθούσαν να κινητοποιήσουν τους συναδέλφους τους προπαγανδίζοντας στα καφενεία και τα εργαστήρια. Γνωστότερος όλων ήταν ο Καλατζόπουλος[1], μέσα σε αυτούς πιθανά να ήταν και ο Κόσσυβας, καθώς ήταν πολιτικοποιημένος πριν το 1908.
Την 21η Νοέμβρη 1908 ο Κόσσυβας μαζί με άλλους εργάτες πρωτοστατεί στην πρωτοβουλία για τη δημιουργία του Εργατικού Κέντρου Βόλου, μιας και η ιδέα ανήκε στους εργάτες του καπνοκοπτηρίου. Στο 27ο τεύχος του “Εργάτη” διαβάζουμε:
Αδελφοί εργάτες! Καθένας γνωρίζη καλά τον πόνο του, ώστε να αναγνωρίζη τη σηµασία, τη σοβαρότητα και τα µεγάλα αποτελέσµατα, που θα επιτύχωµε όταν µε θέλησι εργασθώµεν για την ίδρυσιν του Εργατικού Κέντρου µας. Αδελφοί εργάτες! Ελάτε να εργασθούµε όλοι µαζί για το συµφέρο µας και σαν άνθρωποι που είµαστε για το συµφέρο των παιδιών µας και των συναδέλφων µας. “Καθένας για όλους και όλοι για τον καθένα” ας είνε το σύνθηµά µας. Αδελφοί εργάτες! Ενωθήτε µαζύ µας, γιατί όταν δεν ενωθήτε σηµαίνει ότι είστε εχθροί της εργατικής τάξεως, της δύναµης που θα αποκτήση όταν θα είναι ενωµένη, εχθροί ακόµα του εαυτού σας, των οικογενειών σας, του µέλλοντος των παιδιών, εχθροί της Προόδου σας και της προόδου του Έθνους, εχθροί του Δικαίου και της Αλήθειας. Και Αλήθεια είναι αυτός ο Θεός. Άµα δεν ενωθήτε λοιπόν µαζύ µας θα είσθε εχθροί και αυτού του θεού. Οι αδελφοί σας Ν. Μαρδέλης – Γ. Κόσυβας (σιγαροποιοί) – Νικ. Παυλής (καπνοκόπτης) – Γ. Μούσιος (ράπτης) – Κ. Κοντορήγας (καραγωγεύς) – Ε. Καλύβας (καφεπώλης) – Π. Παπαθανασίου (κουρεύς), Φ. Άνινος (υποδηµατοποιός), Λ. Στράτος (τσαρουχοποιός), Θεο. Κανάς, Δ. Γκουταβάς (υφαντής), Ν. Τσαγκάλας (υπάλληλος παντοπωλείου), Β. Τσιµπανούλης (πιλοποιός), Κων. Τζαµτζής (ελαιοχρωµατιστής).
Παρ’ όλη της ενεργή δράση και συμμετοχή στους εργατικούς αγώνες, δεν έχουμε καμιά αναφορά για κάποια εκλογή του σε οποιαδήποτε θέση, ούτε στο συνδικάτο των καπνεργατών ούτε στο Εργατικό Κέντρο. Η σχέση του με το κέντρο ήταν κυρίως αυτή της συνεργασίας και όχι της συμμετοχής. Τον βρίσκουμε να απαγγέλει ποιήματα στα εγκαίνια του Κέντρου[2] και στην επίσκεψη αντιπροσωπείας στη Λάρισα για την ίδρυση ανάλογου Κέντρου στη πόλη[3]. Παρενέβαινε επίσης στην εφημερίδα “Εργάτης” με πολιτικά και άρθρα γνώμης, ενώ βοηθούσε μεταφέροντας την ύλη στο τυπογραφείο.
Ο κύριος χώρος δράσης του ήταν μέσα στα εργοστάσια και τα εργαστήρια της πόλης. Είναι πολλές οι αναφορές εργατών για προπαγάνδα του Κόσσυβα και του Κατσιλιέρου στους χώρους εργασίας, έτσι παρά την έλλειψη στοιχείων εικάζουμε ότι είχε και ενεργό συμμετοχή στις τρεις νικηφόρες απεργίες των καπνεργατών που ξέσπασαν το διάστημα 1909-11[4] στον Βόλο, αλλά και στα συλλαλητήρια και τις πορείες της περιόδου. Ο Κόσσυβας ήταν ένας από τους εργάτες που την 25η Μάρτη με αφορμή τον εορτασμό της επανάστασης του 1821 παρέλασαν ξεχωριστά με κονκάρδες και ένα κόκκινο λάβαρο στους δρόμους της πόλης[5], προκαλώντας σκάνδαλο στην τοπική κοινωνία.
Ο ίδιος έγινε όμως γνωστός και για την δυναμική του στάση απέναντι στον σωβινισμό που προωθούσαν οι ντόπιες και ξένες ελίτ. Είχε μάλιστα δημοσιεύσει παραμονή των Βαλκανικών Πολέμων μέσω της εφημερίδας “Εργάτης-Γεωργός” το άρθρο “Έχουν οι εργάτες πατρίδα;”[6]
Πού είνε η πατρίδα γι’ αυτούς τους ανθρώπους που πεθαίνουνε στο δρόμο και για τόσες άλλες υπάρξεις που τες καταπίνει η κοινωνική άβυσος; Αποτείνομαι και σε σας εργάτες. Βλέπετε ότι η σημερινή πατρίδα όπως γίνηκε στα χέρια των εκμεταλλευτών, δεν είνε αληθινή πατρίδα ούτε καλή μητέρα όπως μας λένε από μικρά παιδιά; γιατί αν ήτανε καλή μητέρα θα φρόντιζε για όλα της τα παιδιά. Βλέπετε ότι η σημερινή πατρίδα την μεταμόρφωσαν σε μητρυιά που τα αγαθά της τα μοιράζει σε ολίγους μονάχα κηφήνας που κυριαρχούν και την τρυγούν, ενώ σ’ εμάς τους πολλούς και εργαζομένους μας αφήνει μονάχα, να γνωρίζωμε τον πόνον και την αθλιότη και μας βάνει καμμιά φορά να χάνωμε τη ζωή μας και να χύνωμε το αίμα μας για να φυλάμε τα διάφορα συμφέροντα της πλουτοκρατίας, τα τσιφλίκια τους και της τράπεζές τους, την ησυχίαν τους ακόμα, αφήνοντας τα παράσημα, τους παχείς μισθούς και τα γαλόνια, για τους κηφήνας πάλι της πλουτοκρατίας; Αλλά σταθήτε εκμεταλλευταί της ανθρωπότητος. Αρκετά χρόνια μας γελούσατε μ’ αυτές τες άγαρμπες ψευτιές. Άρχισαν πλέον οι εργάτες να βλέπουν καλά τον κάθε ρόλο που παίζετε σε κάθε Κράτος, και σιγά σιγά αλληλοφωτιζόμενοι εμείς οι ίδιοι εργάτες, θα αντιληφθούμε όλες αυτές τες ψευτιές σας με τες οποίες στήνετε εμπόδια στο δρόμο μας, στο δρόμο της Προόδου και τότε θα γίνομε και εμείς καλλοί πατριώτες αφού μεταμορφόσωμε την Πατρίδα μας σ’ αληθινή πατρίδα, μητέρα πράγματι, που να φροντίζη αληθινά για όλα της τα παιδιά, πατρίδα που να στηρίζεται στην αληθινή Δικαιοσύνη.
Βόλος Γιώργ. Δ. Κόσσυβας Εργάτης.
Αρκετές μαρτυρίες υπάρχουν και για την αθεϊστική προπαγάνδα στα πρακτικά της Δίκης του Ναυπλίου, όπου παρουσιάζεται να διαπληκτίζεται συχνά με συντηρητικούς και να δείχνει ανοιχτά σε όλο τον κόσμο την περιφρόνηση του για την θρησκεία και τα ιερά της μυστήρια. Ο Κόσσυβας δεν ήταν ένας απλός εργάτης, μπορεί να είχε σταματήσει το σχολείο από νωρίς, αλλά είχε μάθει γράμματα μόνος του, μελετώντας είχε αποκτήσει ένα υψηλό πνευματικό επίπεδο για της εποχή του και συγκεκριμένες πολιτικές θέσεις, είχε εικόνα και άποψη πάνω στα κοινωνικά και επιστημονικά ζητήματα. Η μόρφωσή του ως εργάτης ήταν τέτοια όπου οι συνάδελφοί του τον θαύμαζαν για την ευστροφία και τις γνώσεις του, ενώ οι διανοούμενοι του Κέντρου τον σέβονταν[7]. Είχε αρθρογραφήσει υπερασπίζοντας το Εργατικό Κέντρο από τις επιθέσεις του Δ. Κούρτοβικ, δημοσίευε πολιτικά κείμενα όπως τα “Γη και ελευθερία” και “Παγκόσµιος Οδύνη”,[8] η ζωή και το έργο του Μ. Μπακούνιν και άλλα. Τέλος διένειμε μπροσούρες και βιβλία από την Αλεξάνδρεια και τη Θεσσαλονίκη όπως “Το κάτω τα είδωλα”, “Από την ζωή των καταπιεσμένων”, “Κατήχησις των εργατών” και άλλα.
Ήταν ένας από αυτούς που σύρθηκαν σε δίκη με την κατηγορία της διακίνησης αθεΐστικών ιδεών, του προσηλυτισμού και την προσβολή των θείων, κατά παράβαση των Άρθρων 14,18 “περί εξυβρίσεων εν γένει και περί τύπου” του τότε Ποινικού Κώδικα. Παρά το ότι δεν παρουσιάστηκε στη διαδικασία, αθωώθηκε μαζί με τους υπόλοιπους κατηγορούμενους εργάτες, με το επιχείρημα ότι οι εργάτες δεν ήταν σε θέση να καταλάβουν και να προπαγανδίσουν αυτές τις ιδέες λόγω του μορφωτικού τους επιπέδου.[9] Το 1914 αποσύρθηκε στη Μακρυνίτσα λόγω προβλημάτων υγείας, όπου και πέντε χρόνια αργότερα πεθαίνει ταλαιπωρημένος από χρόνια φυματίωση. Ο επικήδειός του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα “Ταχυδρόμος” από τον γιατρό Σαράτση, στέλεχος του πρώτου Εργατικού Κέντρου, ενώ ο ίδιος δώρισε την μικρή κτηματική του περιουσία στο τότε νεοϊδρυθέν ΣΕΚΕ, με σκοπό να διατεθεί στην ίδρυση σοσιαλιστικού εργατικού κέντρου στο Βόλο[10].
Σημειώσεις
- Γιάννης Κορδάτος, ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος, εκδ. Μπουκουμάνης 1972, σελ. 136
- “Εργάτης”, τεύχος 29.
- “Εργάτης”, τεύχος 61.
- Νίτσα Κολιού, Οι ρίζες του εργατικού κινήματος και ο ‘Εργάτης” του Βόλου, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα. 1988, σελ. 206.
- Η δίκη του Ναυπλίου, 16-28 Απριλίου 1914, Στενογραφημένα πρακτικά, σελ. 115, 93.
- “Εργάτης”, τεύχος 69.
- Η δίκη του Ναυπλίου, 16-28 Απριλίου 1914, Στενογραφημένα πρακτικά, σελ. 77, 96, 492.
- “Εργάτης”, τεύχος 81.
- Η δίκη του Ναυπλίου, 16-28 Απριλίου 1914, Στενογραφημένα πρακτικά, σελ. 502.
- Γιάννης Κορδάτος, ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος, εκδ. Μπουκουμάνης 1972, σελ. 139
Θωμάς Δημητρακόπουλος
Μέλος της ομάδας μελέτης ιστορίας κοινωνικών αγώνων και του περιοδικού “Θεσσαλία στους κοινωνικούς αγώνες”.
