Οι καπιταλιστές έχουν στραφεί στην Τεχνητή Νοημοσύνη για να διατηρήσουν τα κέρδη τους, όποιο κι αν είναι το κόστος. Αλλά μην κατηγορείτε τους υπολογιστές
Όπου κι αν κοιτάξεις αυτές τις μέρες, το βλέπεις. Ψεύτικες φωτογραφίες και βίντεο. Ψεύτικη τέχνη. Ψεύτικη μουσική. Ψεύτικες ειδήσεις.
Είτε μας αρέσει είτε όχι, η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει γίνει μέρος της καθημερινής ζωής. Πληκτρολογήστε οποιαδήποτε ερώτηση στο Google και το πρώτο αποτέλεσμα θα είναι μια απάντηση που ακούγεται αξιόπιστη (αλλά πολύ πιθανόν λανθασμένη), η οποία έχει δημιουργηθεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι φοιτητές παραδίδουν εργασίες που έχουν δημιουργηθεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη και στη συνέχεια βαθμολογούνται από λογισμικό βαθμολόγησης που βασίζεται στην Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι εταιρείες τη χρησιμοποιούν για να δημιουργήσουν ολόκληρες διαφημιστικές καμπάνιες για προϊόντα που προωθούνται ως «υποστηριζόμενα από την Τεχνητή Νοημοσύνη». Περπατήστε στον δρόμο και υπάρχουν πολλές πιθανότητες να δείτε μια αφίσα που έχει δημιουργηθεί από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Ανοίξτε τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και καλή τύχη αν προσπαθήσετε να βρείτε οτιδήποτε άλλο.
Ο όρος «Τεχνητή Νοημοσύνη» είναι κάπως παραπλανητικός. Δεν έχουμε βρει τρόπο να κάνουμε τις μηχανές να «σκέφτονται» με τον ίδιο τρόπο που σκεφτόμαστε εμείς. Τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν εκπαιδευτεί να συλλέγουν (δηλαδή, να κλέβουν) τεράστιες ποσότητες δεδομένων. Συγκεντρώνουν λέξεις, εικόνες, βίντεο και ήχο και, με βάση αυτή την εκπαίδευση, προβλέπουν τον πιο πιθανό συνδυασμό λέξεων ή εικονοστοιχείων όταν τους δοθεί μια εντολή. Ζητήστε μια εικόνα γάτας και θα λάβετε μια πρόβλεψη για το πώς πιθανώς μοιάζει μια γάτα, με βάση εκατομμύρια άλλες εικόνες.
Οι εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης μπορούν να ωθήσουν τα μοντέλα να ευνοούν συγκεκριμένους τύπους απαντήσεων, αλλά η γενική τάση είναι προς έναν γενικό, παράξενο «μέσο όρο» και με άφθονο περιθώριο για λάθη. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο πρώτος μεγάλος αντίκτυπος της Τεχνητής Νοημοσύνης ήταν να κάνει τον κόσμο πιο άσχημο και τις πληροφορίες λιγότερο αξιόπιστες.
Όμως η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν δημιουργεί απλώς κακή τέχνη. Σήμερα, βρίσκεται στο επίκεντρο της παγκόσμιας καπιταλιστικής οικονομίας.
Σχεδόν 3 τρισεκατομμύρια δολάρια έχουν επενδυθεί στην τεχνολογία αυτή παγκοσμίως, συμπεριλαμβανομένων 300 εκατομμυρίων δολαρίων μόνο στην Αυστραλία. Οι αγορές σε όλο τον κόσμο στηρίζονται όλο και περισσότερο από μια χούφτα μετοχές εταιρειών του κλάδου της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Πώς φτάσαμε λοιπόν εδώ; Είναι η επανάσταση της Τεχνητής Νοημοσύνης ό,τι φαίνεται; Έρχονται τα ρομπότ να μας πάρουν όλες τις δουλειές (ή μήπως ακόμη και να αναλάβουν τον έλεγχο);
Πτώση των κερδών…
Για να κατανοήσουμε την υστερική μανία γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε τη θέση στην οποία βρισκόταν ο καπιταλισμός όταν εμφανίστηκε η τεχνολογία.
Για να επιβιώσει ο καπιταλισμός, το σύστημα πρέπει να επεκτείνεται συνεχώς. Οι επενδυτές πρέπει να είναι σίγουροι ότι η παραγωγή θα οδηγήσει σε κέρδη και ότι θα είναι σε θέση να ξεπεράσουν τους ανταγωνιστές τους στην αγορά.
Ένας τρόπος για να νικήσει κανείς τον ανταγωνισμό είναι η ενίσχυση της παραγωγικότητας και η μείωση του κόστους εργασίας. Οι εργοδότες αναζητούν συνεχώς νέες τεχνολογίες και μορφές αυτοματοποίησης που μπορούν να τους προσφέρουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Όμως, το πλεονέκτημα αυτό είναι πάντα προσωρινό. Όταν οι ανταγωνιστές ακολουθήσουν το παράδειγμα, όλοι επιστρέφουν στο ίδιο πεδίο ανταγωνισμού. Οι εταιρείες μπορούν να παράγουν περισσότερο, γρηγορότερα και με λιγότερο εργατικό δυναμικό. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου αυτό τείνει να μειώνει την αξία του προϊόντος.
Αυτό αποτελεί μια μεγάλη κρίση για τον καπιταλισμό από τη δεκαετία του 1970, όταν οι ανεπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες ένιωσαν τις επιπτώσεις της πτώσης των ποσοστών απόδοσης των επενδύσεων σε κλάδους όπως η μεταποίηση.
Η άρχουσα τάξη προσπάθησε να λύσει το πρόβλημα με διάφορους τρόπους. Ιδιωτικοποίησε τις δημόσιες υπηρεσίες, μετέτρεψε τη χρηματοπιστωτική οικονομία σε καζίνο για τραπεζίτες και χρηματιστές και μετέφερε τεράστια τμήματα της βιομηχανικής της οικονομίας στο εξωτερικό, ώστε τα συνδικάτα να μην μπορούν να κερδίσουν τόσο μεγάλο μερίδιο από τη συρρικνούμενη πίτα.
Αυτό λειτούργησε για λίγο. Μέχρι που σταμάτησε πια να λειτουργεί. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα που είχε δημιουργηθεί για να αντισταθμίσει τα πτωτικά ποσοστά κέρδους κατέρρευσε το 2008. Από τότε, οι καπιταλιστές αγωνίζονται να αποφασίσουν πού είναι καλύτερο να τοποθετήσουν τα τεράστια χρηματικά τους αποθέματα. Σε νεοφυείς επιχειρήσεις τεχνολογίας, στην αγορά ακινήτων ή σε πυραμιδικά συστήματα, όπως τα κρυπτονομίσματα και τα NFT;
Στην πραγματικότητα, η παραγωγή αγαθών παρουσιάζει μικρότερο ενδιαφέρον. Η άρχουσα τάξη έχει εμμονή με τη «στασιμότητα της παραγωγικότητας», δηλαδή με το γεγονός ότι δεν έχει καταφέρει να αποσπάσει περισσότερα κέρδη από τους εργαζόμενους, και ιδιαίτερα σε κλάδους όπως η φροντίδα και η φιλοξενία, όπου η αυτοματοποίηση και η εξωτερική ανάθεση είναι πιο δύσκολες.
… Αναδυόμενες φούσκες
Γι’ αυτό οι εργοδότες είναι τόσο ενθουσιασμένοι με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Οι καπιταλιστές ποντάρουν τα πάντα στην ελπίδα ότι αυτή θα προσφέρει τεράστια αύξηση της παραγωγικότητας σε ολόκληρη την οικονομία και θα επιτρέψει στις εταιρείες να απολύσουν εκατομμύρια εργαζομένων.
Η έκρηξη της Τεχνητής Νοημοσύνης, λοιπόν, είναι ένα στοίχημα πολλών τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Και με όλα αυτά τα χρήματα να κυκλοφορούν, όλοι θέλουν να πάρουν μέρος στη δράση. Το αποτέλεσμα ήταν να μετατραπεί το στοίχημα της Τεχνητής Νοημοσύνης σε κάτι που είναι σχεδόν σίγουρα μια τεράστια φούσκα.
Εκτός από τις εταιρείες που κατασκευάζουν τον εξοπλισμό για τα κέντρα δεδομένων, καμία από αυτές τις επιχειρήσεις δεν είναι στην πραγματικότητα κερδοφόρα, ούτε εκπληρώνει την υποσχόμενη δυναμική της. Η υπολογιστική ισχύς που απαιτείται για την εκπαίδευση και τη λειτουργία της Τεχνητής Νοημοσύνης είναι εξωφρενικά δαπανηρή. Τα ποσά αυτά επισκιάζουν τα έσοδα που εισπράττουν αυτές οι εταιρείες από τους χρήστες.
Οι τιμές των μετοχών στον τομέα της Τεχνητής Νοημοσύνης βασίζονται στην ελπίδα, στη διαφημιστική εκστρατεία και σε μερικά αμφιβόλου ηθικής λογιστικά κόλπα. Ας πάρουμε το παράδειγμα της «κυκλικής χρηματοδότησης»: η Microsoft αγοράζει υλικό αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων από μια εταιρεία όπως η Nvidia – η Nvidia χρησιμοποιεί αυτά τα χρήματα για να αγοράσει μερίδιο στην OpenAI (ChatGPT) – και η OpenAI διοχετεύει αυτά τα χρήματα πίσω στη Microsoft, για πρόσβαση στα κέντρα δεδομένων της. Μια τσάντα με χρήματα αλλάζει χέρια, τα έξοδα μετατρέπονται μαγικά σε έσοδα και η χρηματιστηριακή αγορά πανηγυρίζει.
Μέρος της διαφημιστικής εκστρατείας παίρνει τη μορφή εκφοβισμού. Κορυφαίοι προγραμματιστές Τεχνητής Νοημοσύνης έχουν διατυπώσει παράλογες ισχυρισμούς ότι το λογισμικό τους είναι τόσο ισχυρό και επαναστατικό που θα μπορούσε να αποκτήσει αυτοσυνείδηση και να μας σκοτώσει όλους. Η λύση; Να τους δώσουμε περισσότερη εξουσία και χρήματα, προφανώς…
Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε μόνο τους πλούσιους επενδυτές που διατρέχουν κίνδυνο αν όλο αυτό καταρρεύσει. Οι μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας έχουν ήδη εκδώσει εταιρικά ομόλογα («IOUs») αξίας περίπου 200 δισεκατομμυρίων δολαρίων για να χρηματοδοτήσουν την υποδομή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αυτό το χρέος κατέχουν τράπεζες, κυβερνήσεις, ακόμη και συνταξιοδοτικά ταμεία.
Έτσι, οι εργαζόμενοι χάνουν έτσι κι αλλιώς. Αν η Τεχνητή Νοημοσύνη εκπληρώσει την υπόσχεση που τροφοδοτεί όλες αυτές τις επενδύσεις, εκατομμύρια άνθρωποι θα χάσουν τη δουλειά τους. Αν δεν το κάνει, η φούσκα θα σκάσει και η οικονομία θα καταρρεύσει, παρασύροντας μαζί της και τις συντάξεις.
Να κάψουμε τα κέντρα δεδομένων;
Αν και δεν έχει ανταποκριθεί ακόμη πλήρως στις προσδοκίες, η άρχουσα τάξη έχει καταφέρει να βρει κάποιες χρήσεις για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Οι δημιουργικές βιομηχανίες εκδιώκουν τους πραγματικούς καλλιτέχνες και τους αντικαθιστούν με σκουπίδια που παράγει η Τεχνητή Νοημοσύνη. Εταιρείες που προσφέρουν περιστασιακή εργασία, όπως η Uber, χρησιμοποιούν αλγόριθμους που βασίζονται στην Τεχνητή Νοημοσύνη για να παρακολουθούν εργαζόμενους και πελάτες, αναζητώντας σημάδια απελπισίας, ώστε να μπορούν να αυξάνουν τις τιμές και να μειώνουν τους μισθούς.
Τα κράτη έχουν υιοθετήσει την Τεχνητή Νοημοσύνη και ως εργαλείο καταστολής. Στην Παλαιστίνη, ο ισραηλινός στρατός (IDF) χρησιμοποιεί συστήματα στόχευσης Τεχνητής Νοημοσύνης για να πραγματοποιήσει τη γενοκτονία του. Στις ΗΠΑ, η ICE τη χρησιμοποιεί για να εντοπίζει πιθανούς στόχους για απέλαση.
Πίσω από αυτόν τον οργουελικό εφιάλτη βρίσκεται η υλική υποδομή που καθιστά όλα αυτά δυνατά: τα κέντρα δεδομένων.
Τα κέντρα δεδομένων είναι ουσιαστικά μεγάλες αποθήκες γεμάτες υπολογιστές, που λειτουργούν 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα. Οι καπιταλιστικές κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο συναγωνίζονται να θέσουν σε λειτουργία αυτή την υποδομή, ώστε να μπορέσουν να αποκομίσουν μέρος των κερδών από την έκρηξη της χρήσης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Υπάρχουν και ορισμένοι εργαζόμενοι που δείχνουν ενδιαφέρον. Οι εργάτες οικοδομών και οι ηλεκτρολόγοι που έχουν την τύχη να βρουν δουλειά σε αυτά τα έργα θα χαρούν να υπογράψουν συμβάσεις σε εργοτάξια που διοικούνται από συνδικάτα με καλές συλλογικές συμβάσεις εργασίας.
Άλλοι όμως δεν είναι τόσο ευχαριστημένοι. Τι επιπτώσεις θα έχουν οι ακραίες θερμοκρασίες που παράγουν οι εγκαταστάσεις στο τριγύρω έδαφος ή στην τοπική παροχή νερού; Και τι ωφελεί να υπάρχουν μερικές θέσεις εργασίας μέσω συνδικάτων, αν η Τεχνητή Νοημοσύνη καταλήξει να αφήσει τους υπόλοιπους από εμάς χωρίς δουλειά;
Ορισμένα από αυτά τα παράπονα δεν στέκουν τόσο καλά όσο φαίνεται ότι πιστεύουν ορισμένοι στην Αριστερά. Προς το παρόν, η κατανάλωση νερού φαίνεται διαχειρίσιμη εκτός των περιοχών που μαστίζονται από ξηρασία, και οι «θερμικές νησίδες» που δημιουργούνται από τα κέντρα δεν εκτείνονται πολύ μακριά. Όσον αφορά τον θόρυβο, οι δρόμοι είναι χειρότεροι παραβάτες, ενώ πολύ περισσότερη γη σπαταλιέται σε πολυτελή γήπεδα γκολφ.
Το πραγματικό πρόβλημα είναι η τεράστια ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που καταναλώνουν αυτές οι εγκαταστάσεις, καθώς και ο ρυθμός με τον οποίο αυξάνεται η ζήτηση για κέντρα δεδομένων.
Καθώς ετοιμάζαμε αυτό το τεύχος του “Picket Line”, η εταιρεία τεχνητής νοημοσύνης Anthropic (Claude) υπέγραψε συμφωνία για την κατασκευή του μεγαλύτερου κέντρου δεδομένων της Αυστραλίας στο Western Downs του Κουίνσλαντ. Αυτή η μία μόνο εγκατάσταση προβλέπεται να καταναλώνει έως και τρεις φορές περισσότερη ενέργεια από ό,τι οι 1,4 εκατομμύρια κάτοικοι του Brisbane συνολικά. Αυτό ισοδυναμεί με επιπλέον 6,7 εκατομμύρια τόνους εκπομπών ετησίως.
Όσο συνεχίζουμε να παράγουμε ηλεκτρική ενέργεια με τη χρήση ορυκτών καυσίμων, τα κέντρα δεδομένων θα αποτελούν σημαντικούς ρυπαντές. Και όσο ζούμε υπό το καπιταλιστικό σύστημα, δεν θα υπάρξει ποτέ όριο στην ποσότητα ενέργειας και πρώτων υλών που απαιτεί το σύστημα.
Το μέλλον των κομμουνιστικών ρομπότ
Αυτό έχει δικαίως προκαλέσει μεγάλο φόβο και οργή. Μερικοί έχουν φτάσει στο σημείο να δηλώνουν ότι θέλουν τα κέντρα δεδομένων και τις εταιρείες Τεχνητής Νοημοσύνης να κλείσουν εντελώς.
Η επιβράδυνση του ρυθμού κατασκευής κέντρων δεδομένων είναι πιθανώς καλή ιδέα. Ωστόσο, δεν πρέπει να πετάξουμε το μωρό μαζί με το νερό του μπάνιου. Όπως και με προηγούμενες μορφές αυτοματοποίησης, το πραγματικό ζήτημα είναι ποιος ελέγχει αυτή την τεχνολογία. Πάντως, όχι η ίδια η τεχνολογία.
Υπό τον έλεγχο των καπιταλιστών και των πολιτικών, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα χρησιμοποιηθεί για να απολύσει ανθρώπους και να διεξάγει πολέμους. Το να πλημμυρίζει το διαδίκτυο με άσχημα, ψεύτικα σκουπίδια και με το καταργείται η ανθρώπινη εποπτεία σε κρίσιμες εργασίες είναι ένα μικρό τίμημα που πρέπει να πληρωθεί για το κέρδος.
Αλλά τα πράγματα θα μπορούσαν να είναι διαφορετικά.
Όταν η εταιρεία λιμενικού εφοδιασμού DP World ανακοίνωσε τα σχέδιά της για την αντικατάσταση των εργαζομένων με γερανούς υποβοηθούμενους από Τεχνητή Νοημοσύνη και οχήματα χωρίς οδηγό, οι λιμενεργάτες του Συνδικάτου Ναυτεργατών Αυστραλίας (Maritime Union of Australia - MUA) αντέδρασαν ζητώντας 28ωρη εβδομάδα εργασίας, χωρίς μείωση θέσεων εργασίας ή μισθών.
Στο επίκεντρο του αιτήματος των εργαζομένων της MUA βρίσκεται η αρχή του εργατικού ελέγχου, το λογικό συμπέρασμα της οποίας είναι ο αναρχικός κομμουνισμός.
Υπό τον εργατικό έλεγχο, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να αξιοποιηθεί με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο. Θα μπορούσαμε να εποπτεύουμε αυτά τα μοντέλα ώστε να κάνουμε τη ζωή μας ευκολότερη. Θα μπορούσαμε να εκμεταλλευτούμε τα πραγματικά βήματα προόδου που έχουν σημειώσει τα μοντέλα Τεχνητής Νοημοσύνης στον προγραμματισμό, τα μαθηματικά και την ιατρική επιστήμη για να καλύψουμε τις ανάγκες όλων. Και όλα αυτά θα μπορούσαν να τροφοδοτούνται από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε βιώσιμη κλίμακα.
Ενώ περιμένουμε να δούμε αν η φούσκα θα σκάσει, οι καπιταλιστές χτίζουν έναν κόσμο όπου τα ρομπότ δημιουργούν την τέχνη και οι άνθρωποι κάνουν όλη τη δουλειά. Στόχος μας πρέπει να είναι να το αντιστρέψουμε.
*Αυτό είναι το κύριο άρθρο του εντύπου “Picket Line”, τεύχος 9, Οκτώβριος-Νοέμβριος 2026, οργάνου της Anarchist Communist Federation στην Αυστραλία. Σύνδεσμος στο πρωτότυπο: https://ancomfed.org/2026/10/the-ai-gamble/ Μετάφραση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.
