Ίσως να είναι διασκεδαστικό να φωνάζεις «Φασιστικό γουρούνι!» στους αστυνομικούς· όσο κι αν έχει πλάκα, όμως, δεν είναι ακόμη —από τεχνικής άποψης— σωστό. Τουλάχιστον όχι ακόμη. Πότε ακριβώς, λοιπόν, ο έλεγχος και ο καπιταλισμός μετατρέπονται σε πλήρη φασισμό; Η λέξη χρησιμοποιείται τόσο χαλαρά που μερικές φορές χάνει το νόημά της· αυτό όμως δεν κάνει την απειλή λιγότερο πραγματική.
Μια αρχή είναι να κοιτάξουμε την ιστορία. Ο όρος «φασίστας» προήλθε από τα Fasci di combattimento του Μουσολίνι το 1919. Το ναζιστικό καθεστώς του Χίτλερ οδήγησε τον φασισμό στο βιομηχανικό του άκρο. Η δικτατορία του Φράνκο στην Ισπανία, ο Αυτοκρατορικός Δρόμος στην Ιαπωνία και το Κόμμα Nacista στη Χιλή, για να αναφέρουμε μερικά — ο φασισμός εμφανίζεται σαν μούχλα εκεί όπου η καπιταλιστική κρίση και ο αυταρχικός εθνικισμός ζυμώνονται αρκετά καιρό. Ωστόσο, το να απαριθμήσουμε απλώς τα πτώματα που άφησε πίσω του δεν απαντά από μόνο του στο ερώτημα: τι ακριβώς είναι ο φασισμός;
Ο Τζορτζ Όργουελ παραπονιόταν το 1944 ότι «σχεδόν κάθε Άγγλος θα δεχόταν τη λέξη “νταής” ως συνώνυμο του “φασίστα”. Αυτό είναι περίπου όσο κοντά έχουμε φτάσει σε έναν ορισμό για αυτή την τόσο κακοποιημένη λέξη». Και δεν είχε άδικο. Όμως ο φασισμός είναι πολύ πιο συγκεκριμένος — και πολύ πιο επικίνδυνος. Στον πυρήνα του βρίσκεται η τελική συγκέντρωση της κρατικής εξουσίας, η στρατιωτικοποίηση της καθημερινής ζωής και η βίαιη επιβολή της ιεραρχίας. Είναι ο καπιταλισμός χωρίς μάσκα, χωρίς γάντια, με την μπότα του να πιέζει ακόμη πιο δυνατά.
Πολλοί περιγράφουν τον φασισμό ως οποιοδήποτε ρατσιστικό, αυταρχικό δεξιό κίνημα, αλλά αυτό τον υποτιμά. Ο φασισμός δεν είναι απλώς αυταρχισμός με εντυπωσιακή στολή — είναι μια ιδεολογία κυριαρχίας, ιεραρχίας και εξαναγκασμένης υπακοής. Είναι μια πολιτική στρατηγική που χρησιμοποιείται από την άρχουσα τάξη όταν το σύστημά της αρχίζει να καταρρέει και χρειάζεται «τάγματα εφόδου» για να υπερασπιστούν την ιδιοκτησία, τα σύνορα και τις παραδοσιακές δομές εξουσίας.
Ο φασισμός δεν μοιάζει ποτέ ακριβώς ο ίδιος. Μεταλλάσσεται. Λέει ψέματα. Το πρωί αντιφάσκει με τον εαυτό του και το απόγευμα το αρνείται. Θα χρησιμοποιήσει όποια τακτική λειτουργεί: θεωρίες συνωμοσίας, βία στον δρόμο, πολιτικά παιχνίδια, πρόκληση ηθικού πανικού, θρησκευτική αναβίωση… οτιδήποτε κρατά την εργατική τάξη αποδιοργανωμένη και να «χτυπά προς τα πλάγια» αντί προς τα πάνω. Όταν οι άνθρωποι αρχίζουν να χάνουν την πίστη τους στην κυβέρνηση και ο καπιταλισμός μπαίνει σε κρίση, ο φασισμός γίνεται το αγαπημένο όπλο μαζικής απόσπασης προσοχής της άρχουσας τάξης. Φουντώνουν πολιτισμικούς πολέμους για να αποτρέψουν τον ταξικό πόλεμο.
Ωστόσο, το να πούμε απλώς «μεγάλη καπιταλιστική κρίση = φασισμός» δεν αρκεί για να εξηγήσει το σημερινό κίνημα. Γιατί ας είμαστε ειλικρινείς — η αριστερά δεν πολιορκεί ακριβώς τις πύλες των ανακτόρων αυτή τη στιγμή. Εμείς —η εργατική αριστερά— είμαστε αποδιοργανωμένοι, υποχρηματοδοτούμενοι, με χαμηλή συνδικαλιστική οργάνωση και δίνουμε μια ανηφορική μάχη απέναντι σε δισεκατομμυριούχους που αντιμετωπίζουν τη δημοκρατία σαν χόμπι του Σαββατοκύριακου. Γιατί λοιπόν ο φασισμός ανεβαίνει;
Ο φασισμός είναι, με πολλούς τρόπους, μια συναισθηματική αντίδραση στην ταπείνωση. Ένα ξέσπασμα θυμού με στολή. Ονειρεύεται «παλιά μεγαλεία» — συνήθως ένα παρελθόν που δεν υπήρξε ποτέ, εκτός από εξωραϊσμένα σχολικά βιβλία και ρατσιστικά memes. Τρέφεται από παράπονο, αίσθημα δικαιώματος και ανασφάλεια. Παρουσιάζεται ως η φωνή της σιωπηλής πλειοψηφίας, ενώ κρατά το μικρόφωνο, το στάδιο και τα ΜΑΤ. Είναι το πολιτικό υγρό όνειρο ανδρών που τρομοκρατούνται στην ιδέα ότι θα χάσουν την εξουσία. Γαντζώνονται στην κυριαρχία όπως γαντζώνονται στις υποχωρούσες γραμμές των μαλλιών τους. Υπερ-ανδρική επίδειξη δύναμης που καλύπτει μερικούς από τους πιο εύθραυστους εγωισμούς στον δυτικό κόσμο.
Αυτή η συντηρητική ευθραυστότητα γίνεται γόνιμο έδαφος για την ανάπτυξη του φασισμού. Κάθε φορά που αναγκάζονται να αναγνωρίσουν τον σεξισμό, τον ρατσισμό, την ύπαρξη των queer ανθρώπων, την επιβίωση των ιθαγενών ή οποιαδήποτε πραγματικότητα τους αναστατώνει — υποχωρούν στον θυμό και την άρνηση. Αν καταφέρουν να μετατοπίσουν τη συζήτηση πίσω στα «πληγωμένα» τους συναισθήματα, δεν χρειάζεται ποτέ να αλλάξουν· κι αν δεν αλλάξουν, η υπάρχουσα ιεραρχία μένει ανέπαφη.
Πώς οργανώνεται λοιπόν ο φασισμός; Ο φασισμός δεν «συμβαίνει» απλώς. Οργανώνεται σχολαστικά. Τα μέσα ενημέρωσης που τροφοδοτούν την πείνα για κλικ οργής αποτελούν το θρεπτικό του υλικό. Οι φασίστες ακολουθούν ένα προβλέψιμο μοτίβο: εφευρίσκουν μια κρίση, κατηγορούν έναν εσωτερικό εχθρό, απαιτούν «τάξη» και μετά χρησιμοποιούν αυτή την τάξη για να ασκούν βία σε βάρος ευάλωτων κοινοτήτων. Κάθε ιστορικό φασιστικό κίνημα έχει δοκιμάσει τα όρια της ανοχής του κράτους επιτιθέμενο στους πιο ευάλωτους, ώστε να τους απανθρωποποιήσει και να τους χρησιμοποιήσει ως αποδιοπομπαίους τράγους. Όταν το κράτος δεν παρεμβαίνει —ή ακόμη χειρότερα, συμμετέχει— οι φασίστες το εκλαμβάνουν ως άδεια για κλιμάκωση.
Ο καπιταλισμός βρίσκεται σε κρίση. Το σημερινό οικονομικό χάος είναι μπουφές για τους φασίστες. Αστάθεια στη στέγαση, μισθοί που δεν συμβαδίζουν με τον πληθωρισμό, ενοίκια που εκτοξεύονται, εταιρείες και δισεκατομμυριούχοι που συσσωρεύουν πλούτο, κυβερνητική λιτότητα μεταμφιεσμένη σε «δημοσιονομική υπευθυνότητα»… όλα αυτά δημιουργούν την απελπισία και τη σύγχυση από τις οποίες οι φασίστες τρέφονται σαν γουρούνια σε ταΐστρα. Η καπιταλιστική τάξη το γνωρίζει. Καταλαβαίνει ότι σε μια κρίση η εργατική τάξη θα αρχίσει να ψάχνει πραγματικές λύσεις, γι’ αυτό σπρώχνει τον φασισμό στο πολιτικό προσκήνιο ως δόλωμα. Αν μπορούν να κρατούν τον κόσμο τρομοκρατημένο από μετανάστες, τρανς ανθρώπους, συνδικάτα και πρόσφυγες, δεν χρειάζεται ποτέ να φοβηθούν ότι θα ξεσκονιστεί η γκιλοτίνα.
Ας είμαστε σαφείς — το κράτος είναι συνένοχο. Ο φασισμός δεν βρίσκεται έξω από το κράτος. Δεν είναι περιθωριακή ιδεολογία. Αστυνομία, υπηρεσίες συνοριακού ελέγχου, στρατοί, υπηρεσίες πληροφοριών — αυτοί οι θεσμοί και μηχανισμοί κλίνουν πάντα προς τα δεξιά επειδή ολόκληρος ο σκοπός τους είναι η διατήρηση της ιεραρχίας. Ιστορικά, οι φασίστες δεν κατέλαβαν το κράτος μέσω επανάστασης… το κράτος άνοιξε την πόρτα και τους άφησε να μπουν. Ο Μουσολίνι βάδισε προς τη Ρώμη και ο βασιλιάς του παρέδωσε την κυβέρνηση. Ο Χίτλερ διορίστηκε καγκελάριος. Ο Φράνκο υποστηρίχθηκε από τον στρατό. Ο φασισμός δεν είναι εχθρός του κράτους — είναι η εφεδρική γεννήτρια έκτακτης ανάγκης του κράτους.
Και αυτό δεν συμβαίνει μόνο εδώ στην Αυστραλία. Σε όλο τον κόσμο, το «παράθυρο του Όβερτον» μετατοπίζεται προς τα δεξιά σαν να έχει λαδωθεί. Αυτό που κάποτε ήταν αδιανόητο γίνεται αμφιλεγόμενο, μετά συζητήσιμο, και τελικά «κοινή λογική». Είμαστε σαν τον βάτραχο που σιγά-σιγά γίνεται σούπα καθώς το νερό αρχίζει να βράζει γύρω του.
Στην Αυστραλία, η άκρα δεξιά γίνεται ολοένα πιο δυνατή. Οι συγκεντρώσεις «March for Australia» κινητοποίησαν δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους κάτω από το σύνθημα να τερματιστεί η μετανάστευση και να παραμείνει η χώρα… λευκή. Ανοιχτά ναζιστικές οργανώσεις ηγούνται της παρέλασης «πατριωτών» τυλιγμένων με σημαίες και με λιγότερα εγκεφαλικά κύτταρα από τις μπύρες που κρατούν. Πολιτικοί όπως η Pauline Hanson και ο Bob Katter στάθηκαν περήφανα δίπλα τους, βοηθώντας το One Nation να ανέβει από το 6% σχεδόν στο 20% στις δημοσκοπήσεις. Οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι παραπονιούνται για τη στέγαση ενώ χρηματοδοτούνται από νεπο-κληρονόμους (nepobaby) κερδοσκόπων γης. Διαμαρτύρονται για το κόστος ζωής ενώ παίρνουν επιταγές από δισεκατομμυριούχους που αποφεύγουν σε έναν μήνα περισσότερους φόρους απ’ όσους κερδίζουμε εμείς σε μια ζωή. Φωνάζουν «τα γεγονότα δεν νοιάζονται για τα συναισθήματά σας» ενώ καταρρέουν σε κάθε γεγονός που πληγώνει τα δικά τους… και θα ήμασταν ανόητοι αν τους υποτιμούσαμε. Το 2016 οι φιλελεύθεροι γελούσαν με την ιδέα ενός Προέδρου Τραμπ. Τώρα κανείς δεν γελά.
Στις ΗΠΑ, η ICE συμπεριφέρεται σαν ιδιωτικοποιημένη Γκεστάπο. Ο Τραμπ γέμισε τα δικαστήρια με πιστούς του και εξαπέλυσε στρατιωτικοποιημένες δυνάμεις σε πόλεις όπως η Μινεάπολη. Διαδηλωτές ξυλοκοπήθηκαν, απήχθησαν και σε ορισμένες περιπτώσεις σκοτώθηκαν. Ομοσπονδιακοί πράκτορες έφυγαν με ασυλία και ειρωνικά χαμόγελα.
Στη Γαλλία, το National Rally —ιδρυμένο από έναν κυριολεκτικά συμπαθούντα τους Ναζί— είναι πλέον το ισχυρότερο πολιτικό κόμμα της χώρας. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, δεκάδες χιλιάδες βάδισαν κάτω από το σύνθημα της «ρατσιστικής ενότητας», επευφημούμενοι από φασίστες όπως ο Tommy Robinson και καιροσκόπους όπως ο Nigel Farage. Καμία χώρα δεν έχει περάσει ακόμη πλήρως σε φασιστική δικτατορία, αλλά τα οδικά σήματα είναι ξεκάθαρα.
Αν ο φασισμός είναι μια πολιτική μορφή, ο αντιφασισμός είναι η πολιτική αντι-μορφή. Δεν είναι διάθεση, πίστη ή σύνθημα. Είναι δράση. Είναι υπεράσπιση της κοινότητας, οργάνωση στους χώρους εργασίας, αντι-διαδηλώσεις, αλληλοβοήθεια και δίκτυα αλληλεγγύης. Είναι η πρακτική της άρνησης να δοθεί στους φασίστες οποιοσδήποτε χώρος για να εξαπλωθούν.
Δεν είμαστε εδώ για να συζητήσουμε μαζί τους· είμαστε εδώ για να τους εξαλείψουμε!
Ο αναρχισμός είναι ενάντια στον φασισμό. Ο αναρχισμός είναι ο φυσικός εχθρός του φασισμού: μια πολιτική βασισμένη στην ελευθερία, την ισότητα, την αλληλοβοήθεια και την αποδόμηση της ιεραρχίας. Εκεί που ο φασισμός απαιτεί υπακοή, ο αναρχισμός χτίζει αυτονομία. Εκεί που ο φασισμός λατρεύει την εξουσία, ο αναρχισμός την καταργεί. Με αυτή την έννοια, κάθε πράξη αναρχισμού είναι αντιφασιστική — όχι μόνο μετά την επανάσταση, αλλά τώρα, σε κάθε οργανωτική συνέλευση, απεργία, μπλόκο και προσπάθεια υπεράσπισης της κοινότητας.
Ο φασισμός λέει ότι η εργατική τάξη δεν μπορεί να διαχειριστεί την κοινωνία.
Ο αναρχισμός λέει ότι είμαστε οι μόνοι που μπορούν.
Γι’ αυτό πρέπει να οργανωθούμε — καθαρά, με αυτοπεποίθηση και με απόλυτη περιφρόνηση για όσους ονειρεύονται να μας οδηγήσουν προς τα πίσω.
*Το κείμενο αυτό ήταν η εισήγηση στη θεματική «Φασισμός και Αντι-φασισμός» (Fascism and Anti-Fascism) ως μέρος του ανοιχτού συνεδρίου/φόρουμ που οργάνωσε το Σάββατο, 7 Μαρτίου, στη Μελβούρνη η Anarchist Communist Federation (ACF - Αναρχική Κομμουνιστική Ομοσπονδία). Μετάφραση: Ούτε Θεός Ούτε Αφέντης.
